Andere onderwerpen

Nederlandse gewichten van brons en messing
Goud
Goud en geld; transport en opslag
In 2016 maakt DNB plannen voor “Uitplaatsing van het waardegebied”
De Koninklijke Nederlandse Munt N.V. niet meer Nederlands!
Zilver
Goud en zilver 1; het toetsen
Goud en zilver 2; het keuren, de Waarborgwet 1986
Goud en zilver 3; de geschiedenis van de Waarborg en de Waarborgwet
Goud en zilver 4; het belang van goud en zilver in het handelsverkeer
Edelstenen
Edelstenen; diamant
Parels
Literatuur over goud- en zilverweging in Nederland d.d. 22-05-2018
Archimedes en goud- en zilverweging
Overzicht ijk- en justeermeesters-generaal van het Troois gewicht in de Nederlanden
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenaert van de(r) Gheere (III)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenard of Lenaert van de(r) Gheere (IV)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Gerrit G(h)eens of Gérard Guens (II)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Roelof Woutersz van der Schure
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Johannes Andries Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Abraham Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Jacob l’Admiral
Instructie voor Jacob l’Admiral d.d. 1 mei 1750
Eed voor de IJkmeester van de stad Goes
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Pieter Jacob le Cointe
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Stephanus Gerardus Nagel
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Theodorus Antonius Nagel
De jaarletters van de ijk- en justeermeesters-generaal in de Noordelijke Nederlanden
Ordonnantie op ’t Troys of Swaer Gewichte Groningen 1701 collectie W
Troois gewicht 1; het ontstaan, de oorsprong, van het Frans en het Hollands Troois gewicht
Troois gewicht 2; de ontwikkeling van het Hollands Troois, het Keuls en het Brabants gewicht in Amsterdam
Troois gewicht 3; de ontwikkeling van het Hollands Troois gewicht in de Nederlanden
Troois gewicht 4; de Trooise gewichten
Troois gewicht 4a; Waarom zou men azen snoeien?
Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)
Troois gewicht 6; het Groot Pijlgewicht; de Franse dormant
Troois gewicht 7; de oude Hollandse dormant van 4 mark uit 1510
Troois gewicht 7a; Welke Nederlandse dormant werd in 1529 met het Groot Pijlgewicht geverifieerd?
Goedkeuringsmerken 1820-1998
Afkeuringsmerken 1820-1998
IJkkantoren 1870-1993
De ijkersopleiding in Delft (1843-1963)
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1820-1870
Metriek gewicht 1; Wet 21-08-1816 S34, het metrieke stelsel
Metriek gewicht 2; Besluit 29-03-1817 S15, vaststelling van benamingen
Metriek gewicht 3; Besluit 30-11-1817 S31, toepassing wet 21-08-1816 op het medicinaal gewicht
Metriek gewicht 3a; Besluit 21-10-1819 S52; regeling medicinaal gewicht
Metriek gewicht 4; Besluit 06-03-1819 S8, invoering van het metrieke stelsel
Metriek gewicht 5; Besluit 08-06-1819 S37, gedaante, stof en samenstelling gewichten
Metriek gewicht 6; Besluit 28-09-1819 S49, eerste uitgifte, verificatie en ijking gewichten
Metriek gewicht 7; Besluit 18-12-1819 S58, invoering nieuwe gewichten
Metriek gewicht 8; Besluit 08-11-1820 S24, tijdstip verplicht gebruik nieuwe gewichten
Metriek gewicht 9; Besluit 20-12-1821 S24, instructie ijkers m.b.t. goud- en zilverweging
Metriek gewicht 10; Besluit 18-12-1822 S52, verbod afgeschafte gewichten
Metriek gewicht 11; Besluit 16-08-1823 S32, benamingen in officiële stukken
Metriek gewicht 12; Besluit 03-04-1826 S16, verdere invoering van het eenvormig stelsel van maten en gewichten
Metriek gewicht 13; Besluit 30-03-1827 S13, nadere bepalingen op de jaarlijkse herijk
Metriek gewicht 14; Besluit 02-04-1829 S6, tegengaan misbruiken betreffende nieuwe gewichten
Metriek gewicht 15; Besluit 26-01-1839 S3, nieuwe indeling ressorten arrondissementsijkers
Metriek gewicht 16; Besluit 12-04-1839 S13, over de nieuwe standaarden
Metriek gewicht 17; Besluit 11-12-1842 S25, op 01-01-1843 vervallen Belgische wetten in Limburg
Metriek gewicht 18; Besluit 30-08-1843 S11, over de examens van de arrondissementsijkers
Metriek gewicht 19; Aanwijzing arresten van de Hoge Raad
Dispositie van 30-01-1823 over het gebruik van de nieuwe gewichten in de goud- en zilverhandel collectie W
Extract Raden en Generaal Meesteren der Munt d.d. 24-09-1830 collectie W
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1870-1912
Metriek gewicht 20a; Wet 07-04-1869 S57, H I. Van maten, gewichten enz., art. 1-13
Metriek gewicht 20b; Wet 07-04-1869 S57, H II. Van de ijk, art. 14-21
Metriek gewicht 20c; Wet 07-04-1869 S57, H III. Van het toezicht, art. 22-27
Metriek gewicht 20d; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk IV. Strafbepalingen, art. 28-36
Metriek gewicht 20e; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk V. Overgangsbepalingen, art. 37-44
Metriek gewicht 20f; Besluit 09-11-1869 S167, over de ijkmerken
Metriek gewicht 20g; Besluit 18-11-1870 S178, IJkwet 1869 S57 is van toepassing op medicinale gewichten
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1912-1919
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1919-1941
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1998 gewone weging
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1949 fijne weging
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1949-1998 fijne weging
1991 Einde van de fabricage van messing gewichten in Nederland
01-10-1998 Wijziging IJkreglement, afschaffing periodieke herkeuring van gewichten
Het verschil tussen massa en gewicht
De oorsprong van het karaat; de Ceratoniazaden
Het verschil tussen de bankgulden van de Amsterdamse Wisselbank en de courante gulden
De gouden, zilveren en de dubbele standaard
De gouden, zilveren en dubbele standaard in Nederland; 1816-1936
Het systeem van Bretton Woods (1944)
De eerste goudzending die in de oorlogsjaren1914-1918 vanuit Engeland door DNB werd ingevoerd
De gelijkarmige balans en haar benamingen
Paulus Dorsman; meester balansenmaker
De Generaliteits- of Statenleeuw in de Hollandse tuin op de balans van Paulus Dorsman uit 1742
De ijk van weegwerktuigen in Nederland
Het schoonmaken van ijzeren balansen
Het verantwoord schoonmaken van bronzen en messing gewichten

IJkkantoren 1870-1993

De nieuwe IJkwet d.d. 07-04-1869 (Staatsblad no. 57) schreef voor dat per 01-01-1870 het aantal ijkkantoren drastisch diende te worden verminderd. Van de 35 ijkkantoren die er in 1869 waren, werden er 16 opgeheven, zodat er nog 19 overbleven. Later is het aantal ijkkantoren nog verder teruggebracht. De ijkkantoornummering werd daar drie keer op aangepast.

Nieuw vervaardigde Nederlandse messing gewichten moesten om voor de eerste keer geijkt te worden:
* vanaf 01-01-1870 tot 01-05-1989 aangeboden worden op een ijkkantoor.
* vanaf 01-05-1989 tot 01-10-1998 aangeboden worden bij een toezichthoudende instantie of een erkend persoon die beschikt over een erkenning als bedoeld in artikel 11 van de Metrologiewet, dat kon tot 1993 ook een van de drie toen nog operationele ijkkantoren te Amsterdam, Dordrecht of Rotterdam zijn.

Als een Nederlands gewicht, met uitzondering van de knopgewichten van het internationale of EEG-model die vanaf 1965 in omloop kwamen, aan alle wettelijke eisen voldeed, werd daarop afgeslagen:
* vanaf 01-01-1870 tot 01-01-1975 de lopende jaarletter.
* vanaf 01-01-1975 tot 01-10-1998, in verband met de Europese harmonisatie, het jaartalmerk in nationale uitvoering.
* vanaf 01-01-1870 tot 01-05-1989 het ijkkantoormerk van het ijkkantoor waar de eerste keuring plaatsvond.
* vanaf 01-05-1989 tot 01-10-1998 het kenmerk van een toezichthoudende instantie of een erkend persoon, dit in plaats van het ijkkantoornummer in het typisch gevormde stempelveld.

Voor eigenaren van gewichten die in de omgeving van een ijkkantoor woonden, vond de herijk van gewichten op de ijkkantoren plaats. Voor de verder van een ijkkantoor gelegen gemeenten werd in overleg met de provincie een herijk-reis gepland. De gemeente moest in dat geval voor de herijk een geschikt lokaal ter beschikking stellen.
Eigenaren/gebruikers van gewichten kregen een schriftelijke uitnodiging om op een bepaald tijdstip met hun gewichten, en eventueel ook met de lengtematen en/of inhoudsmaten, naar de door de gemeente ter beschikking gestelde locatie te komen. Als bewijs dat een gewicht bij de herijk aan de wettelijke eisen voldeed, werd daarop de lopende jaarletter en vanaf 01-01-1975 in verband met de Europese harmonisatie een jaartalmerk in nationale uitvoering afgeslagen.

De Dienst van het IJkwezen te Delft was een Rijksdienst waarvoor ijkmeesters in ijkkantoren werkzaam waren en door heel Nederland reisden om gewichten te kalibreren, te justeren en te ijken. Per 01-05-1989 werd de Dienst van het IJkwezen geprivatiseerd tot het Nederlands Meetinstituut N.V. (NMi). Daaronder ressorteerden toen drie werkmaatschappijen:
* het Van Swinden Laboratorium B.V. (VSL)
* het IJkwezen B.V. (voorheen de Dienst van het IJkwezen)
Het IJkwezen B.V. is later opgesplitst in NMi Certin B.V., het test en certificeringinstituut en NMi Inspecties en Kansspeltechniek B.V., als toezichthouder op de naleving van de IJkwet, de Wet op de kansspelen en de Waarborgwet
* het Test- en Adviescentrum B.V. (TAC)
Het TAC is via een management buy-out helemaal losgekoppeld en zelfstandig voortgezet onder een andere naam.

De naam van NMi Inspecties en Kansspeltechniek B.V. is in 2003 gewijzigd in Verispect B.V.
Vanaf 01-01-2014 is het toezicht op de Wet op de kansspelen overgegaan naar de Kansspelautoriteit.
Vanaf 01-01-2016 zijn de taken van Verispect B.V., het toezicht op de naleving van de Metrologiewet, die sinds
02-02-2006 de IJkwet vervangt, en de Waarborgwet ondergebracht bij het Agentschap Telecom.

Niet lang na de privatisering van de Dienst van het IJkwezen per 01-05-1989 werden de laatste drie overgebleven regionale ijkkantoren gesloten: Rotterdam in 1991, Amsterdam in 1992 en Dordrecht in 1993. Eigenaren/gebruikers werden daardoor verplicht hun gewichten naar een locatie op te sturen of ze daar zelf af te leveren, zodat de herijk kon worden uitgevoerd.

Het bij de eerste ijk afgeslagen ijkkantoor- of kantoormerk bestond van 1870 tot 1989 uit het nummer van het ijkkantoor, afgeslagen in een typisch gevormd stempelveld.

Een uitzondering op het voorgaande vormden de Nederlandse knopgewichten van het internationale of EEG-model. Sinds 24-02-1973 werden die in ons land in de handel gebracht met EEG-ijkmerken. Het ijkkantoormerk werd bij de eerste ijk, vervangen door het EEG-ijkmerk in de vorm van de kleine letter e in combinatie met het jaartalmerk in EEG-uitvoering.
In het kader van de gewichten voor fijne weging vallen de knopgewichten van het internationale of EEG-model en ook de EEG-ijkmerken buiten het kader van het Webmuseum goudenzilverweging.nl

Met de privatisering van de Dienst van het IJkwezen per 01-05-1989 werden de ijkkantoornummers in het typisch gevormde stempel­veld vervangen door een kenmerk, ook ‘de Baksteen’ genoemd, naar de ontwerper de heer Baksteen. Dit kenmerk:
* bestaat uit een in een kader gevat vierkant, onderverdeeld in 16 gelijke vierkanten met daarin aangebracht de markering die de desbetreffende ijkinstelling of ijkbevoegde persoon identificeert.
* is het kenmerk van een aangewezen instantie of persoon die beschikt over een erkenning als bedoeld in artikel 11 van de Metrologiewet.
* wordt gebruikt door de herkeuringsbevoegden in Nederland en niet meer alleen door het NMi, de naam van de ijkbevoegde is in 2006 overigens vervangen door Erkende Keurders.
* heeft geen relatie meer met een ijkkantoor.
* is vanaf 01-05-1989 te vinden in het goedkeuringsmerk.
* is vanaf 01-05-1989 te vinden in het afkeuringsmerk.

De zes foto’s tonen van links naar rechts:

Foto 1
De ijkkantoren tussen 1870 en 1993.

Foto 2
Het kantoormerk/ijkkantoornummer 15 van het ijkkantoor te Leeuwarden, eenmaal afgeslagen op een gewicht voor fijne weging.

Foto 3
Het kantoormerk/ijkkantoornummer 14 van het ijkkantoor te Utrecht, tweemaal afgeslagen op een gewicht voor fijne weging.

Foto 4
Het logo van het Nederlands Meetinstituut (NMi).

Foto 5
Het kenmerk als goedkeuringsmerk zoals NMi Certin B.V. te Delft, de opvolger van de Dienst van het IJkwezen in Nederland, dat naast het nationale standaarden instituut VSL en de toezichthouder Verispect vanaf 01-05-1989 als haar kenmerk bij de herkeuring hanteerde.
Elke kolom bevat vier vakjes, die van boven naar beneden de cijfers 1, 2, 3 en 4 aangeven. Om de markering te berekenen, dienen de door de cirkels gemarkeerde cijfers in iedere kolom opgeteld te worden. Als er een tweede cirkel in een kolom staat, wordt er bij die optelling nog een cijfer 1 opgeteld. Er staan nooit twee cirkels naast of onder elkaar. Het kenmerk toont de hoogst mogelijke markering: 7575.

Foto 6
Het kenmerk als afkeuringsmerk zoals NMi Certin B.V. te Delft dat als opvolger van de Dienst van het IJkwezen in Nederland, vanaf 01-05-1989 als afkeuringsmerk hanteerde.
Elke kolom bevat vier vakjes, die van boven naar beneden de cijfers 1, 2, 3 en 4 aangeven. Om de markering te berekenen dienen de door de cirkels gemarkeerde cijfers in iedere kolom opgeteld te worden. Als er een tweede cirkel in een kolom staat, wordt er bij die optelling nog een cijfer 1 opgeteld. Er staan nooit twee cirkels naast of onder elkaar. Het kenmerk toont de hoogst mogelijke markering: 7575.

Foto’s: Webmuseum goudenzilverweging.nl