Kist met knopgewichten van 1 hektogram t/m 1 gram van diverse fabrikanten collectie W

Type gewicht
Knopgewichten
Gebruik van het gewicht
Gewichten voor fijne weging
Gieter/fabrikant
De gewichten van 1 hektogram, 5, 1 dekagram en 5 gram zijn van Beckers’s Son te Rotterdam (1872-1914)
De gewichten van 10 gram en van 2 gram met het opschrift 2 G., zijn van Beckers’s Son te Brummen (sinds 1914/1919)
De gewichten van 2 en 1 gram, met de opschriften 2 en 1 g en een esculaapteken, zijn van de Haagsche Balansen- en Gewichtenfabriek N.V. te ’s-Gravenhage
Het gewicht van 20 gram is van H.K. van Wingerden (en zonen) te Gorinchem
Opschriften
1.HEKTOG. / 5.D.G. / 20 G. / 1 D.G. / 10 G. / 5 G. / 2 G. / 2 g / 1 g
De gewichten met de opschriften 2 g en 1 g zijn van een esculaapteken voorzien
Berekende massa
100, 50, 20, 10, 10, 5, 2, 2 en 1 gram
Gewogen massa
1 hektogram = 99,9 gram
5 dekagram = 49,9 gram
20 gram = 19,9 gram
1 dekagram = 9,9 gram
10 gram = 10,0 gram
5 gram = 5,0 gram
2 gram (2 G.) = 2,0 gram
2 gram (2 g) = 2,0 gram
1 gram (1 g) = 0,9 gram
IJkmerken
Jaarletters
Eerste ijk
1 hektogram: de jaarletter V van 1886
5 dekagram: de jaarletter X van 1887
20 gram: de jaarletter x van 1916-1917
1 dekagram: de jaarletter k van 1900-1901
10 gram: de jaarletter x van 1916-1917
5 gram: de jaarletter k van 1900-1901
2 gram (2 G.): de jaarletter f van 1930-1931
2 gram (2 g): de jaarletter r van 1947-1948
1 gram (1 g): de jaarletter r van 1947-1948
Laatste ijk
1 hektogram: de jaarletter v van 1953-1954
5 dekagram: de jaarletter s van 1949-1950
20 gram: de jaarletter v van 1953-1954
1 dekagram: de jaarletter s van 1949-1950
10 gram: de jaarletter v van 1953-1954
5 gram: de jaarletter v van 1953-1954
2 gram: (2 G.) de jaarletter p van 1942-1943
2 gram: (2 g) de jaarletter t van 1951-1952
1 gram: (1 g) de jaarletter s van 1949-1950
Aantal keer geijkt
1 hektogram: 28x
5 dekagram: 25x
20 gram: 17x
1 dekagram: 23x
10 gram: 17x
5 gram: 24x
2 gram (2 G.): 7x
2 gram (2 g): 3x
1 gram (1 g): 2x
Nummer van het ijkkantoor
1 hektogram: ijkkantoornummer 6. = Rotterdam
5 dekagram: ijkkantoornummer 6. = Rotterdam
20 gram: ijkkantoornummer 1 = ’s-Hertogenbosch
1 dekagram: ijkkantoornummer 6. = Rotterdam
10 gram: ijkkantoornummer 3 = Arnhem
5 gram: ijkkantoornummer 6. = Rotterdam
2 gram (2 G.): ijkkantoornummer 3 = Arnhem
2 gram (2 g): ijkkantoornummer 5 = ’s-Gravenhage
1 gram (1 g): ijkkantoornummer 5 = ’s-Gravenhage
Bijzonderheden
De mahoniehouten kist heeft een rechthoekige vorm, de rechter bovenhoek van het deksel is voorzien van een afgesnoten hoek
Het deksel van de kist is voorzien van twee messing scharnieren die, aan de achterzijde van de kist, aan de kist en aan het deksel zijn bevestigd door middel van zes ijzeren schroeven en twee ijzeren spijkertjes
De twee ijzeren spijkertjes zitten aan de rechterzijde van het rechter scharnier

De kist kan gesloten worden door middel van een messing haakje, bevestigd door middel van een messing schroef, dat om een messing schroef in het deksel gedraaid kan worden

De binnenkant van het deksel van de kist is beplakt met een groene stof

In de kist zijn de volgende 9 stuks knopgewichten aanwezig:
1 hectogram, 5 decagram, 20 gram, 1 decagram, 10 gram, 5 gram, 2, 2 en
1 gram

De gewichten in de kist:
* zijn door drie fabrikanten gefabriceerd
* stammen uit meerdere ijkperiodes
* zijn voor de eerste keer in vier verschillende ijkkantoren geijkt
Om die reden zou men veronderstellen dat ze bij elkaar zijn gezocht, dat blijkt echter niet zo te zijn

Over de op de gewichten afgeslagen jaarletters kan het onderstaande worden opgemerkt

Vanaf x 1916-1917 t/m s 1949-1950 zijn de onderstaande gewichten 14x identiek geijkt:
1 hektogram: daarvoor 12x V 1886 t/m v 1914-1915, daarna 2x t 1951-1952 en v 1953-1954, totaal 28x
5 dekagram: daarvoor 11x vanaf X 1887 t/m v 1914-1915, totaal 25x
20 gram: 1x z 1920-1921, daarna 2x t 1951-1952 en v 1953-1954, totaal 17x
1 dekagram: daarvoor 8x k 1900-1901 t/m v 1914-1915, daarna
1x n 1940-1941, totaal 23x
10 gram: 1x z 1920-1921, daarna 2x t 1951-1952 en v 1953-1954, totaal 17x
5 gram: daarvoor 8x k 1900-1901 t/m v 1914-1915, daarna 2x t 1951-1952 en v 1953-1954, totaal 24x

Voor de gewichten van 2, 2 en 1 gram geldt:
2 G.: onafgebroken geijkt f 1930-1931 t/m p 1942-1943, totaal 7x
2 g: onafgebroken geijkt r 1947-1948 t/m t 1951-1952, totaal 3x
1 g: onafgebroken r 1947-1948 en s 1949-1950, totaal 2x

Uit de opschriften en de afgeslagen jaarletters blijkt dat de gewichten uit de volgende periodes stammen:
* De gewichten van 1 hektogram, 5 dekagram, 1 dekagram en 5 gram uit de periode 1870-1912
* De gewichten van 20 gram en 10 gram uit de periode 1912-1919
* Het gewicht van 2 gram, met het opschrift 2 G., uit de periode 1919-1941
* De gewichten van 2 en 1 gram, met de opschriften 2 g en 1 g en het esculaapteken, uit de periode 1941-1949, het zijn gewichten voor gewone weging die, door de afslag van een esculaapteken, voor fijne weging geschikt zijn gemaakt

Als we de reeksen jaarletters beter bekijken blijkt dat de gewichten van
1 hektogram t/m 5 gram gedurende de periode x 1916-1917 t/m s 1949-1950 tegelijk in gebruik zijn geweest

De gewichten van 1 hektogram, 20 gram, 10 gram, 5 gram zijn gedurende de ijkperiodes r 1947-1948, s 1949-1950, t 1951-1952 en v 1953-1954 tegelijk in gebruik geweest, en wel voor fijne weging, immers de jaarletters uit die periodes zijn 90⁰ gedraaid afgeslagen

De gewichten van 5 en 1 dekagram zijn gedurende de ijkperiodes r 1947-1948 en s 1949-1950 tegelijk in gebruik geweest, en wel voor fijne weging, immers de jaarletters uit die periodes zijn 90⁰ gedraaid afgeslagen

De gewichten van 2, 2 en 1 gram zijn, hoogstwaarschijnlijk omdat gewichten die eerder in de kist hebben gezeten waren afgekeurd, later toegevoegd
Er zijn echter wel jaarletters op afgeslagen die deels samenvallen met de jaarletters op de overige gewichten

De op de gewichten van 1 hektogram, 20 gram, 10 gram en 5 gram afgeslagen jaarletters r 1947-1948, s 1949-1950, t 1951-1952 en v 1953-1954, en de op de gewichten van 5 dekagram, 1 dekagram afgeslagen jaarletters r 1947-1948 en s 1949-1950 zijn conform de onderstaande wet- en regelgeving 90⁰ gedraaid afgeslagen

15-01-1941
De gewichten voor gewone weging die voor fijne weging geschikt gemaakt waren, door ze nauwkeuriger dan de reguliere handelsgewichten te justeren, moesten bij ijk en herijk extra worden gemerkt door het goedkeuringsmerk met de onderzijde van het merk 90° naar links gedraaid af te slaan

Op de gewichten van 2 en 1 gram met het opschrift 2 g en 1 g is het volgende van toepassing.

De metrieke periode 1941-heden, gewichten voor gewone weging
Gedurende de periode 1941-heden werden de messing gewichten voor gewone weging vervaardigd conform de Beschikking van 09-05-1939, die op 01-01-1941 in werking trad

Opschriften 1941-heden, op de gewichten voor gewone weging
kilogram = 1000 gram of 1 kilogram
gram = gram
g (op gewichten van 50 gram en minder) = gram

De opschriften op de messing gewichten werden met kleine letters geschreven en werden niet gevolgd door een punt; dus kilogram, gram en g. Ze werden afgeslagen op de bovenzijde van het gewichtlichaam

Metrieke periode 1941-1949, gewichten voor fijne weging
Vóór 1940 werden gewichten aangeboden door apothekers, apotheekhoudende geneeskundigen, goud- en zilversmeden, juweliers, handelaars in edele metalen en handelaars in edele gesteenten aangemerkt als gewichten voor fijne weging
Dat gebeurde op grond van een circulaire d.d. 31-05-1923
Vanaf 09-05-1931 vielen daar ook gewichten van 500 gram en kleiner van veeartsen onder

Gedurende de periode 1941-1949 werden de messing gewichten voor fijne weging vervaardigd conform de Beschikking van 09-05-1939, die op
01-01-1941 in werking trad
De gewichten voor fijne weging kregen vanaf toen een speciaal model

Noodmaatregelen vanwege de materiaalschaarste door de oorlogsomstandigheden
Gedurende de periode 1941-1949 zijn er, in afwijking van de Beschikking van 09-05-1939 die in werking trad op 01-01-1941, vanwege de door oorlogsomstandigheden ontstane materiaalschaarste toch afwijkende koperen gewichten voor fijne weging toegelaten
Door koperschaarste en gebrek aan materiaal voor het vervaardigen van nieuwe beitels is dat nieuwe model voor gewichten voor fijne weging slecht van de grond gekomen
Tevens werden als gevolg van de oorlogsomstandigheden een aantal noodmaatregelen getroffen

06-01-1941
Messing gewichten voor gewone weging mochten door het aanbrengen van een esculaapteken achter de benaming geschikt gemaakt worden als gewichten voor fijne weging, ze mochten ook gevernist worden
Het voor fijne weging geschikt maken betekende dat die gewichten nauwkeuriger gejusteerd werden
Bij circulaire van 21-02-1949 is deze toestemming per 01-03-1949 ingetrokken

De getoonde en beschreven gewichten van 2 en 1 gram met de opschriften
2 g en 1 g zijn als gewicht voor gewone weging door de afslag van een esculaapteken geschikt gemaakt voor fijne weging

In de kist zijn twaalf ronde, ondiepe sparingen aangebracht waarin de milligramgewichten liggen

In de ronde, ondiepe sparingen zijn de hieronder beschreven acht milligramgewichten aanwezig

Een rond, hol aluminium milligramgewicht van 500 mg, op de bovenkant is afgeslagen; 500 / ijkkantoornummer 3 = Arnhem, in het specifiek gevormde verticaal afgeslagen stempelveld

Een vierkant, iets hol aluminium milligramgewicht van 500 mg, op de bovenkant is afgeslagen; 500 / ijkkantoornummer 6. = Rotterdam, in het specifiek gevormde verticaal afgeslagen stempelveld

Twee rechthoekige, vlakke aluminium milligramgewichten van 200 mg, met een opstaande rand aan de korte zijde, op de bovenkant is afgeslagen;
200 / ijkkantoornummer 3 = Arnhem, in het specifiek gevormde verticaal afgeslagen stempelveld

Een vierkant, vlak aluminium milligramgewicht van 100 mg, op de bovenkant is afgeslagen; 100 / ijkkantoornummer 3 = Arnhem,in het specifiek gevormde 90° met de klok mee gedraaid afgeslagen stempelveld
Dit duidt erop dat het een karaatgewicht betreft uit de periode 1912-1919/1941 c.q. 1941-1949

Een vierkant, vlak aluminium milligramgewicht van 100 mg, met één opstaande rand, op de bovenkant is afgeslagen; 100 / ijkkantoornummer
3 = Arnhem, in het specifiek gevormde verticaal afgeslagen stempelveld

Een rond, vlak aluminium milligramgewicht van 50 mg, op de bovenkant is afgeslagen; 50 / ijkkantoornummer 5 = ‘s-Gravenhage, in het specifiek gevormde verticaal afgeslagen stempelveld

Een rechthoekig, vlak aluminium milligramgewicht van 20 mg, op de bovenkant is afgeslagen; 20

In de kist is een uitsparing aangebracht voor een, ten behoeve van het oppakken van de milligramgewichten, messing pincet
Op de foto wordt wel een pincet getoond, echter het pincet ontbreekt
Inventarisnummer
n.v.t. / Collectie W
Foto's
Webmuseum goudenzilverweging.nl