Andere onderwerpen

Nederlandse gewichten van brons en messing
Goud
Goud en geld; transport en opslag
In 2016 maakt DNB plannen voor “Uitplaatsing van het waardegebied”
De Koninklijke Nederlandse Munt N.V. niet meer Nederlands!
Zilver
Goud en zilver 1; het toetsen
Goud en zilver 2; het keuren, de Waarborgwet 1986
Goud en zilver 3; de geschiedenis van de Waarborg en de Waarborgwet
Goud en zilver 4; het belang van goud en zilver in het handelsverkeer
Edelstenen
Edelstenen; diamant
Parels
Literatuur over goud- en zilverweging in Nederland d.d. 22-05-2018
Archimedes en goud- en zilverweging
Overzicht ijk- en justeermeesters-generaal van het Troois gewicht in de Nederlanden
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenaert van de(r) Gheere (III)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenard of Lenaert van de(r) Gheere (IV)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Gerrit G(h)eens of Gérard Guens (II)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Roelof Woutersz van der Schure
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Johannes Andries Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Abraham Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Jacob l’Admiral
Instructie voor Jacob l’Admiral d.d. 1 mei 1750
Eed voor de IJkmeester van de stad Goes
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Pieter Jacob le Cointe
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Stephanus Gerardus Nagel
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Theodorus Antonius Nagel
De jaarletters van de ijk- en justeermeesters-generaal in de Noordelijke Nederlanden
Ordonnantie op ’t Troys of Swaer Gewichte Groningen 1701 collectie W
Troois gewicht 1; het ontstaan, de oorsprong, van het Frans en het Hollands Troois gewicht
Troois gewicht 2; de ontwikkeling van het Hollands Troois, het Keuls en het Brabants gewicht in Amsterdam
Troois gewicht 3; de ontwikkeling van het Hollands Troois gewicht in de Nederlanden
Troois gewicht 4; de Trooise gewichten
Troois gewicht 4a; Waarom zou men azen snoeien?
Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)
Troois gewicht 6; het Groot Pijlgewicht; de Franse dormant
Troois gewicht 7; de oude Hollandse dormant van 4 mark uit 1510
Troois gewicht 7a; Welke Nederlandse dormant werd in 1529 met het Groot Pijlgewicht geverifieerd?
Goedkeuringsmerken 1820-1998
Afkeuringsmerken 1820-1998
IJkkantoren 1870-1993
De ijkersopleiding in Delft (1843-1963)
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1820-1870
Metriek gewicht 1; Wet 21-08-1816 S34, het metrieke stelsel
Metriek gewicht 2; Besluit 29-03-1817 S15, vaststelling van benamingen
Metriek gewicht 3; Besluit 30-11-1817 S31, toepassing wet 21-08-1816 op het medicinaal gewicht
Metriek gewicht 3a; Besluit 21-10-1819 S52; regeling medicinaal gewicht
Metriek gewicht 4; Besluit 06-03-1819 S8, invoering van het metrieke stelsel
Metriek gewicht 5; Besluit 08-06-1819 S37, gedaante, stof en samenstelling gewichten
Metriek gewicht 6; Besluit 28-09-1819 S49, eerste uitgifte, verificatie en ijking gewichten
Metriek gewicht 7; Besluit 18-12-1819 S58, invoering nieuwe gewichten
Metriek gewicht 8; Besluit 08-11-1820 S24, tijdstip verplicht gebruik nieuwe gewichten
Metriek gewicht 9; Besluit 20-12-1821 S24, instructie ijkers m.b.t. goud- en zilverweging
Metriek gewicht 10; Besluit 18-12-1822 S52, verbod afgeschafte gewichten
Metriek gewicht 11; Besluit 16-08-1823 S32, benamingen in officiële stukken
Metriek gewicht 12; Besluit 03-04-1826 S16, verdere invoering van het eenvormig stelsel van maten en gewichten
Metriek gewicht 13; Besluit 30-03-1827 S13, nadere bepalingen op de jaarlijkse herijk
Metriek gewicht 14; Besluit 02-04-1829 S6, tegengaan misbruiken betreffende nieuwe gewichten
Metriek gewicht 15; Besluit 26-01-1839 S3, nieuwe indeling ressorten arrondissementsijkers
Metriek gewicht 16; Besluit 12-04-1839 S13, over de nieuwe standaarden
Metriek gewicht 17; Besluit 11-12-1842 S25, op 01-01-1843 vervallen Belgische wetten in Limburg
Metriek gewicht 18; Besluit 30-08-1843 S11, over de examens van de arrondissementsijkers
Metriek gewicht 19; Aanwijzing arresten van de Hoge Raad
Dispositie van 30-01-1823 over het gebruik van de nieuwe gewichten in de goud- en zilverhandel collectie W
Extract Raden en Generaal Meesteren der Munt d.d. 24-09-1830 collectie W
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1870-1912
Metriek gewicht 20a; Wet 07-04-1869 S57, H I. Van maten, gewichten enz., art. 1-13
Metriek gewicht 20b; Wet 07-04-1869 S57, H II. Van de ijk, art. 14-21
Metriek gewicht 20c; Wet 07-04-1869 S57, H III. Van het toezicht, art. 22-27
Metriek gewicht 20d; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk IV. Strafbepalingen, art. 28-36
Metriek gewicht 20e; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk V. Overgangsbepalingen, art. 37-44
Metriek gewicht 20f; Besluit 09-11-1869 S167, over de ijkmerken
Metriek gewicht 20g; Besluit 18-11-1870 S178, IJkwet 1869 S57 is van toepassing op medicinale gewichten
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1912-1919
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1919-1941
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1998 gewone weging
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1949 fijne weging
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1949-1998 fijne weging
1991 Einde van de fabricage van messing gewichten in Nederland
01-10-1998 Wijziging IJkreglement, afschaffing periodieke herkeuring van gewichten
Het verschil tussen massa en gewicht
De oorsprong van het karaat; de Ceratoniazaden
Het verschil tussen de bankgulden van de Amsterdamse Wisselbank en de courante gulden
De gouden, zilveren en de dubbele standaard
De gouden, zilveren en dubbele standaard in Nederland; 1816-1936
Het systeem van Bretton Woods (1944)
De eerste goudzending die in de oorlogsjaren1914-1918 vanuit Engeland door DNB werd ingevoerd
De gelijkarmige balans en haar benamingen
Paulus Dorsman; meester balansenmaker
De Generaliteits- of Statenleeuw in de Hollandse tuin op de balans van Paulus Dorsman uit 1742
De ijk van weegwerktuigen in Nederland
Het schoonmaken van ijzeren balansen
Het verantwoord schoonmaken van bronzen en messing gewichten

Hoofdzaken wet- en regelgeving 1949-1998 fijne weging

In de periode 1949-1998 werden de messing gewichten voor fijne weging vervaardigd conform de Beschikking d.d.
03-02-1949, die op 01-03-1949 in werking trad.

Opschriften 1949-1998, op de gewichten voor fijne weging: g = gram

De opschriften op de messing gewichten werden aangegeven in gram, aangeduid met de kleine letter g, zonder punt. Het opschrift werd afgeslagen op de bovenzijde van het gewichtlichaam.

Tegenover het opschrift in gram mocht op de gewichten bestemd voor de weging van parels en edelgesteenten de massa in metriek karaat worden vermeld met een getal, gevolgd door het symbool Kt, zonder punt. Per 01-01-1969 werd dat symbool gewijzigd in een kleine letter k, zonder punt en vanaf 28-03-1974 was voor het metrieke karaat het symbool Kt of ct, zonder punt, voorgeschreven. Daarbij gold:
10 metriek karaat = 10 k  /  Kt of ct = 2 gram = 2000 mg
5 metriek karaat = 5 k  /  Kt of ct = 1 gram = 1000 mg
1 metriek karaat = 1 k  /  Kt of ct = 0,200 gram = 200 mg

De messing gewichten voor fijne weging mochten geplatineerd (= met een laag platina bedekt), verguld, verzilverd, verchroomd, vernikkeld of gevernist zijn.

Justeergelegenheid 1949-1998, op de gewichten voor fijne weging
De ruimte onder de afschroefbare knop van knopgewichten en onder de afschroefbare kruk van krukgewichten werd als justeerruimte gebruikt.
Justering vond plaats door het aandrijven van het benodigde lood in de justeeropening. Bij de eerste keuring moest de niet gevulde ruimte onder de stift van de knop of onder de kruk tenminste ⅟3 van de hoogte van het gewichtlichaam bedragen.
De knopgewichten van 2 en 1 gram met een vaste knop waren niet voorzien van een justeerruimte/justeermogelijkheid.

Gieters- of fabrieksmerk 1949-1998, op de gewichten voor fijne weging
Een onopvallend gieters- of fabrieksmerk moest in het grondvlak van het gewicht afgeslagen worden.

Kantoormerk 1949-1998, op de gewichten voor fijne weging
Het kantoormerk moest in het grondvlak diametraal tegenover het fabrieksmerk met de onderzijde naar het midden van het grondvlak gekeerd afgeslagen worden. Op de metrieke karaatgewichten moest het kantoormerk niet met de onderzijde naar het midden van het grondvlak gekeerd maar 90° gedraaid/loodrecht op die richting afgeslagen worden.

Goedkeuringsmerken 1949-1998, op de gewichten voor fijne weging
De goedkeuringsmerken op de messing gewichten voor fijne weging moesten als volgt afgeslagen worden:
* de goedkeuringsmerken op de gewichten van 25000 gram t/m 5 gram op het gewichtlichaam, dicht onder de bovenrand, onder het midden van het opschrift/de massa-aanduiding
* ieder volgend ijkmerk indien mogelijk recht onder het voorgaande ijkmerk of anders rechts naast het eerste ijkmerk van de laatste rij
* alle ijkmerken op de gewichten van 2 en 1 gram in het grondvlak

Per 23-10-1950 werd voorgeschreven dat het goedkeuringsmerk op gewichten die voorzien waren van een metaalbeschermingslaag 90° gedraaid moest worden afgeslagen. Was het gewicht na de eerste ijk verchroomd, vernikkeld of op een andere manier beschermd, dan werd het gewicht na controle van de beschermingslaag 90° gedraaid gestempeld. Per 01-01-1970 is deze bijzondere stempeling vervallen.

Per 01-01-1970 werd vanwege het bij het stempelen beschadigen van het enigszins conische gewichtlichaam van de gewichten van 1000 t/m 5 gram de plaats voor de goedkeuringsmerken gewijzigd.

Vanaf die datum moest het eerste goedkeuringsmerk op het grondvlak nabij de rand en diametraal tegenover het kantoormerk afgeslagen worden.
Bij herijk werden de goedkeuringsmerken willekeurig op het grondvlak afgeslagen.
Als het grondvlak vol was gestempeld, werden de goedkeuringsmerken op het gewichtlichaam afgeslagen. Dit gebeurde op de manier zoals dat vóór 1970 was voorgeschreven: dicht onder de bovenrand onder het midden van de massa-aanduiding en ieder volgend ijkmerk recht onder het voorgaande ijkmerk of anders rechts naast het eerste ijkmerk van de laatste rij.

Periode 1949-1998, afwijkende messing gewichten voor fijne weging
In de periode 1949-1998 werden afwijkende messing gewichten voor fijne weging toegelaten, op basis van:

1 Toelating d.d. 03-10-1949
De firma Reijers en Zn. N.V. te Amsterdam (1948-1953) bood 140 gewichten voor fijne weging van
1 gram aan, waarbij het cijfer 1 en de letter g naast elkaar stonden terwijl ze eigenlijk afzonderlijk naar het middelpunt gericht afgeslagen moesten worden. De gewichten werden toch toegelaten.

2 Toelating d.d. 23-10-1951
Gewichten van 1000, 200 en 100 gram van de Haagsche Balansen- en Gewichtenfabriek N.V. te Den Haag, met het fabrieksmerk H, waarbij de naamafslag te diep was aangebracht, werden toch tot de keuring toegelaten.

3 Toelating d.d. 05-11-1981
Op 30 gewichten van 2 gram en 6 gewichten van 1 gram van de Haagsche Balansen- en Gewichtenfabriek N.V. te Den Haag met het fabrieksmerk H waren bij de eerste ijk per vergissing de EEG-merken in plaats van het ijkkantoormerk en het jaartalmerk in nationale uitvoering aangebracht. De gewichten werden toch toegelaten. Bij de herijk werd het jaartalmerk in nationale uitvoering afgeslagen.

1978-1998, precisiegewichten
Volgens de per 01-07-1978 in werking getreden EEG-ijkbeschikking d.d. 30-05-1978 werden er precisiegewichten van het EEG-model vervaardigd met een massa van 50 kilogram t/m 1 gram.
Precisiegewichten worden ingedeeld in de nauwkeurigheidsklassen E1, E2, F1, F2 en M1. Ze werden, voor zover bekend, niet door Nederlandse fabrikanten gemaakt. Om die reden worden ze buiten beschouwing gelaten.

Knopgewichten 1949-1998, gewichten voor fijne weging
De cilindrische knopgewichten voor fijne weging mochten in de periode 1949-1998 worden vervaardigd met een massa van 1000, 500, 200, 100, 50, 20, 10, 5, 2 en 1 gram.
De knoppen van de gewichten van 1000 t/m 5 gram zijn afschroefbaar.

Krukgewichten 1949-1998, gewichten voor fijne weging
In de periode 1949-1998 mochten de cilindrische krukgewichten voor fijne weging worden vervaardigd met een massa van 25000, 20000, 10000, 5000 en 2000 gram.
De krukken van deze gewichten zijn afschroefbaar.

Milligramgewichten 1949-1978 (goud | platina | aluminium)
In de periode 1949-1978 werden de milligramgewichten vervaardigd volgens de voorschriften uit de periode 1941-1998, conform de Beschikking d.d. 09-05-1939, die op 01-01-1941 in werking trad.


1978-1998, milligramgewichten EEG-model, precisiegewichten 1000 t/m 1 mg
Voor zover bekend produceerden alleen buitenlandse fabrikanten conform de EEG-ijkbeschikking d.d. 30-05-1978, die per 01-07-1978 in werking trad, milligramgewichten van het EEG-model/precisiegewichten van 1000 t/m 1 mg.

Dit betreft geen Nederlandse gewichten. Om die reden zijn ook deze precisiegewichten buiten beschouwing gelaten.

Volledigheidshalve wordt er voor wat betreft deze precisiegewichten verwezen naar het Vademecum van de Nederlandse metrieke gewichten, door Jan Bot | Ad van Diest, blz. 161 t/m 167. Het Vademecum werd uitgegeven door de Vereniging van Verzamelaars van Maten en Gewichten te Amsterdam. 1983.


Resumé van de merken in de periode 1949-1998
Op de gewichten uit de periode 1949-1998 kwamen als ijkmerken voor:
* tot 01-05-1989 een ijkkantoor- of kantoormerk en vanaf 01-05-1989 tot 01-10-1998 het kenmerk van een toezichthoudende instantie of een erkend persoon
* tot 01-01-1975 jaarletters en vanaf 01-01-1975 tot 01-10-1998 jaartalmerken
* één of meer afkeuringsmerken die tot 01-05-1989 werden gevormd door een verticaal gearceerde, gelijkzijdige driehoek en vanaf 01-05-1989 tot 01-10-1998 door een gelijkzijdige driehoek met daarbinnen het kenmerk van een toezichthoudende instantie of een erkend persoon

Uitgebreide informatie over de goed- en afkeuringsmerken, de ijkkantoren en de ijkkantoormerken in de periode
1949-1998 is te vinden op:
www.goudenzilverweging.nl > Documentatie > Goedkeuringsmerken 1820-1998
www.goudenzilverweging.nl > Documentatie > Afkeuringsmerken 1820-1998
www.goudenzilverweging.nl > Documentatie > IJkkantoren 1870-1993

Foto’s: Webmuseum goudenzilverweging.nl