Andere onderwerpen

Nederlandse gewichten van brons en messing
Goud
Goud en geld; transport en opslag
In 2016 maakt DNB plannen voor “Uitplaatsing van het waardegebied”
De Koninklijke Nederlandse Munt N.V. niet meer Nederlands!
Zilver
Goud en zilver 1; het toetsen
Goud en zilver 2; het keuren, de Waarborgwet 1986
Goud en zilver 3; de geschiedenis van de Waarborg en de Waarborgwet
Goud en zilver 4; het belang van goud en zilver in het handelsverkeer
Edelstenen
Edelstenen; diamant
Parels
Literatuur over goud- en zilverweging in Nederland d.d. 22-05-2018
Archimedes en goud- en zilverweging
Overzicht ijk- en justeermeesters-generaal van het Troois gewicht in de Nederlanden
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenaert van de(r) Gheere (III)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenard of Lenaert van de(r) Gheere (IV)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Gerrit G(h)eens of Gérard Guens (II)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Roelof Woutersz van der Schure
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Johannes Andries Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Abraham Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Jacob l’Admiral
Instructie voor Jacob l’Admiral d.d. 1 mei 1750
Eed voor de IJkmeester van de stad Goes
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Pieter Jacob le Cointe
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Stephanus Gerardus Nagel
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Theodorus Antonius Nagel
De jaarletters van de ijk- en justeermeesters-generaal in de Noordelijke Nederlanden
Ordonnantie op ’t Troys of Swaer Gewichte Groningen 1701 collectie W
Troois gewicht 1; het ontstaan, de oorsprong, van het Frans en het Hollands Troois gewicht
Troois gewicht 2; de ontwikkeling van het Hollands Troois, het Keuls en het Brabants gewicht in Amsterdam
Troois gewicht 3; de ontwikkeling van het Hollands Troois gewicht in de Nederlanden
Troois gewicht 4; de Trooise gewichten
Troois gewicht 4a; Waarom zou men azen snoeien?
Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)
Troois gewicht 6; het Groot Pijlgewicht; de Franse dormant
Troois gewicht 7; de oude Hollandse dormant van 4 mark uit 1510
Troois gewicht 7a; Welke Nederlandse dormant werd in 1529 met het Groot Pijlgewicht geverifieerd?
Goedkeuringsmerken 1820-1998
Afkeuringsmerken 1820-1998
IJkkantoren 1870-1993
De ijkersopleiding in Delft (1843-1963)
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1820-1870
Metriek gewicht 1; Wet 21-08-1816 S34, het metrieke stelsel
Metriek gewicht 2; Besluit 29-03-1817 S15, vaststelling van benamingen
Metriek gewicht 3; Besluit 30-11-1817 S31, toepassing wet 21-08-1816 op het medicinaal gewicht
Metriek gewicht 3a; Besluit 21-10-1819 S52; regeling medicinaal gewicht
Metriek gewicht 4; Besluit 06-03-1819 S8, invoering van het metrieke stelsel
Metriek gewicht 5; Besluit 08-06-1819 S37, gedaante, stof en samenstelling gewichten
Metriek gewicht 6; Besluit 28-09-1819 S49, eerste uitgifte, verificatie en ijking gewichten
Metriek gewicht 7; Besluit 18-12-1819 S58, invoering nieuwe gewichten
Metriek gewicht 8; Besluit 08-11-1820 S24, tijdstip verplicht gebruik nieuwe gewichten
Metriek gewicht 9; Besluit 20-12-1821 S24, instructie ijkers m.b.t. goud- en zilverweging
Metriek gewicht 10; Besluit 18-12-1822 S52, verbod afgeschafte gewichten
Metriek gewicht 11; Besluit 16-08-1823 S32, benamingen in officiële stukken
Metriek gewicht 12; Besluit 03-04-1826 S16, verdere invoering van het eenvormig stelsel van maten en gewichten
Metriek gewicht 13; Besluit 30-03-1827 S13, nadere bepalingen op de jaarlijkse herijk
Metriek gewicht 14; Besluit 02-04-1829 S6, tegengaan misbruiken betreffende nieuwe gewichten
Metriek gewicht 15; Besluit 26-01-1839 S3, nieuwe indeling ressorten arrondissementsijkers
Metriek gewicht 16; Besluit 12-04-1839 S13, over de nieuwe standaarden
Metriek gewicht 17; Besluit 11-12-1842 S25, op 01-01-1843 vervallen Belgische wetten in Limburg
Metriek gewicht 18; Besluit 30-08-1843 S11, over de examens van de arrondissementsijkers
Metriek gewicht 19; Aanwijzing arresten van de Hoge Raad
Dispositie van 30-01-1823 over het gebruik van de nieuwe gewichten in de goud- en zilverhandel collectie W
Extract Raden en Generaal Meesteren der Munt d.d. 24-09-1830 collectie W
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1870-1912
Metriek gewicht 20a; Wet 07-04-1869 S57, H I. Van maten, gewichten enz., art. 1-13
Metriek gewicht 20b; Wet 07-04-1869 S57, H II. Van de ijk, art. 14-21
Metriek gewicht 20c; Wet 07-04-1869 S57, H III. Van het toezicht, art. 22-27
Metriek gewicht 20d; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk IV. Strafbepalingen, art. 28-36
Metriek gewicht 20e; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk V. Overgangsbepalingen, art. 37-44
Metriek gewicht 20f; Besluit 09-11-1869 S167, over de ijkmerken
Metriek gewicht 20g; Besluit 18-11-1870 S178, IJkwet 1869 S57 is van toepassing op medicinale gewichten
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1912-1919
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1919-1941
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1998 gewone weging
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1949 fijne weging
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1949-1998 fijne weging
1991 Einde van de fabricage van messing gewichten in Nederland
01-10-1998 Wijziging IJkreglement, afschaffing periodieke herkeuring van gewichten
Het verschil tussen massa en gewicht
De oorsprong van het karaat; de Ceratoniazaden
Het verschil tussen de bankgulden van de Amsterdamse Wisselbank en de courante gulden
De gouden, zilveren en de dubbele standaard
De gouden, zilveren en dubbele standaard in Nederland; 1816-1936
Het systeem van Bretton Woods (1944)
De eerste goudzending die in de oorlogsjaren1914-1918 vanuit Engeland door DNB werd ingevoerd
De gelijkarmige balans en haar benamingen
Paulus Dorsman; meester balansenmaker
De Generaliteits- of Statenleeuw in de Hollandse tuin op de balans van Paulus Dorsman uit 1742
De ijk van weegwerktuigen in Nederland
Het schoonmaken van ijzeren balansen
Het verantwoord schoonmaken van bronzen en messing gewichten

Hoofdzaken wet- en regelgeving 1912-1919

In de periode 1912-1919 werden de messing gewichten vervaardigd conform het Koninklijk Besluit d.d. 06-11-1912 (Staatsblad no. 341).

Tegenover de opschriften mocht, op de messing metrieke karaatgewichten van 1 ONS. en lichter, bestemd voor fijne wegingen van parels, diamanten en edelstenen, een getal worden aangebracht dat het aantal metriek karaat aangaf, gevolgd door de afkorting M.K. Daarbij gold:
10 metriek karaat = 10 M.K. = 2 gram = 2000 mg
5 metriek karaat = 5 M.K. = 1 gram = 1000 mg
2 1/2  metriek karaat = 2 1/2 M.K. = 0,5 gram = 500 mg
1 metriek karaat = 1 M.K. = 0,2 gram = 200 mg

Opschriften 1912-1919
KILOGRAM. (= 1000 gram of 1 kilogram), ONS. (= 100 gram) en G. (= gram).
De opschriften op de messing gewichten werden als KILOGRAM. ONS. en G. geschreven, dus met hoofdletters, gevolgd door een punt. Ze werden afgeslagen op de bovenzijde van het gewichtlichaam.

Justeergelegenheid 1912-1919
De knop- en krukgewichten waren in het grondvlak voorzien van een justeeropening waarin schroefdraad was aangebracht, uitgezonderd waren de knopgewichten van 2 en 1 gram. Justering vond plaats door het aandrijven van het benodigde lood in de justeeropening. Bij de eerste ijking moest de justeeropening over tenminste 1/3van de hoogte van het gewicht, de knop of de kruk inbegrepen, ongevuld zijn.

Gieters- of fabrieksmerk 1912-1919
Het gieters- of fabrieksmerk moest in het grondvlak afgeslagen worden.

Kantoormerk 1912-1919
Het was verplicht het kantoormerk in het grondvlak af te slaan, met ingang van 01-07-1913 diametraal tegenover het fabrieksmerk. De circulaire d.d. 03-02-1914 schreef voor dat het kantoormerk met de onderzijde van het cijfer naar het midden van het grondvlak gericht moest worden afgeslagen en op metrieke karaatgewichten 90° gedraaid.

Goedkeuringsmerken 1912-1919
Een instructie voor de stempeling van de gewichten, waarin de plaats voor de merken nauwkeurig was omschreven bestond pas sinds 01-07-1913. Vanaf die datum moesten de goedkeuringsmerken op de messing gewichten als volgt afgeslagen worden:
* de goedkeuringsmerken op de gewichten van 25 kilogram t/m 5 gram op het gewichtlichaam, dicht onder de bovenrand, onder het midden van het opschrift/de massa-aanduiding
* ieder volgend ijkmerk indien mogelijk recht onder het voorgaande ijkmerk of anders rechts naast het eerste ijkmerk van de laatste rij
* alle ijkmerken op de gewichten van 2 en 1 gram in het grondvlak


Knopgewichten 1912-1919
In de periode 1912-1919 werden de messing knopgewichten vervaardigd als cilindrische knopgewichten met een massa van 2, 1 kilogram, 5, 2, 1 ons, 50, 20, 10, 5, 2 en 1 gram.

Krukgewichten 1912-1919
In de periode 1912-1919 werden de cilindrische messing krukgewichten vervaardigd met een massa van 25, 20, 10 en 5 kilogram. De cilindrische gewichten van 2 kilogram en lichter hadden een knop, de zwaardere gewichten waren van een kruk voorzien.

Milligramgewichten 1912-1919 (aluminium)

Milligramgewichten opschriften 1912-1919
De massawaarden van 1000, 500, 200 100, 50, 20, 10, 5, 2 en 1 mg van de uit aluminium vervaardigde milligrammen werden aangeduid met een getal dat het aantal milligrammen aangaf zonder de aanduiding mg. Onder de massa-aanduiding mocht op gewichten van 200 mg en zwaarder het getal dat de massa in metriek karaat aangaf worden afgeslagen, gevolgd door de afkorting M.K. (Metriek Karaat). Dat was geen verplichting.


Milligramgewichten vorm 1912-1919
Milligramgewichten kenden, afhankelijk van de massa, diverse vormen:

* De milligramgewichten van 500, 50 en 5 mg waren rond en hol geslagen.
* De milligramgewichten van 1000, 100, 10 en 1 mg waren vierkant en hol geslagen.
* De milligramgewichten van 200, 20 en 2 mg waren langwerpig, met één opstaande korte zijde.

Milligramgewichten materiaal 1912-1919
Milligramgewichten werden uit aluminium vervaardigd.


Milligramgewichten justeergelegenheid 1912-1919
Justering van milligramgewichten bij de herijk was niet toegestaan.


Milligramgewichten fabrieksmerk 1912-1919
Op de milligramgewichten werd geen fabrieksmerk afgeslagen.


Milligramgewichten kantoormerk 1912-1919
Bij Koninklijk Besluit d.d. 06-11-1912 (Staatsblad no. 343) moest het kantoormerk op de gewichten van 1000, 500, 200, 100 en 50 mg afgeslagen worden boven het midden van het getal dat de massa aanduidt. De gewichten van 20, 10, 5, 2 en 1 mg waren hiervan vrijgesteld.

De circulaire d.d. 03-02-1914 schreef voor dat het kantoormerk op de gewichten van 1000, 500 en 200 mg met de onderkant van het cijfer gericht naar de benaming afgeslagen moest worden. Op de metrieke karaatgewichten moest het kantoormerk 90° gedraaid afgeslagen worden.

Milligramgewichten goedkeuringsmerken 1912-1919
Bij Koninklijk Besluit d.d. 06-11-1912 (Staatsblad no. 343) werden de milligramgewichten vrijgesteld van het afslaan van een goedkeuringsmerk.

Mogelijk vanaf 1898 werden de milligrammen bij de ijk en herijk in met een lakzegel afgesloten milligramenveloppen geleverd. Het goedkeuringsmerk werd in het lakzegel aangebracht. Dat was tot en met 1940 het kantoormerk en vanaf 1941 de lopende jaarletter.

Resumé van de merken in de periode 1912-1919
Op de gewichten uit de periode 1912-1919 kwamen als ijkmerken voor:
* een ijkkantoor- of kantoormerk
* de goedkeuringsmerken/jaarletters
* één of meer afkeuringsmerken: gevormd door een verticaal gearceerde, gelijkzijdige driehoek

Uitgebreide informatie over de goed- en afkeuringsmerken, de ijkkantoren en de ijkkantoormerken in de periode
1912-1919 is te vinden op:

www.goudenzilverweging.nl > Documentatie > Goedkeuringsmerken 1820-1998
www.goudenzilverweging.nl > Documentatie > Afkeuringsmerken 1820-1998  
www.goudenzilverweging.nl > Documentatie > IJkkantoren 1870-1993

Foto’s: Webmuseum goudenzilverweging.nl