Andere onderwerpen

Goud
Goud en geld; transport en opslag
In 2016 maakt DNB plannen voor “Uitplaatsing van het waardegebied”
De Koninklijke Nederlandse Munt N.V. niet meer Nederlands!
Zilver
Goud en zilver 1; het toetsen
Goud en zilver 2; het keuren, de Waarborgwet 1986
Goud en zilver 3; de geschiedenis van de Waarborg en de Waarborgwet
Goud en zilver 4; het belang van goud en zilver in het handelsverkeer
Edelstenen
Edelstenen; diamant
Parels
Literatuur over goud- en zilverweging in Nederland d.d. 22-05-2018
Archimedes en goud- en zilverweging
Overzicht ijk- en justeermeesters-generaal van het Troois gewicht in de Nederlanden
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenaert van de(r) Gheere (III)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenard of Lenaert van de(r) Gheere (IV)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Gerrit G(h)eens of Gérard Guens (II)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Roelof Woutersz van der Schure
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Johannes Andries Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Abraham Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Jacob l’Admiral
Instructie voor Jacob l’Admiral d.d. 1 mei 1750
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Pieter Jacob le Cointe
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Stephanus Gerardus Nagel
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Theodorus Antonius Nagel
De jaarletters van de ijk- en justeermeesters-generaal in de Noordelijke Nederlanden
Ordonnantie op ’t Troys of Swaer Gewichte Groningen 1701 collectie W
Troois gewicht 1; het ontstaan, de oorsprong, het Frans en het Hollands Troois gewicht
Troois gewicht 2; de ontwikkeling van het Hollands Troois, het Keuls en het Brabants gewicht in Amsterdam
Troois gewicht 3; de ontwikkeling van het Hollands Troois gewicht in de Nederlanden
Troois gewicht 4; de Trooise gewichten
Troois gewicht 4a; Waarom zou men azen snoeien?
Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)
Troois gewicht 6; het Groot Pijlgewicht; de Franse dormant
Troois gewicht 7; de oude Hollandse dormant van 4 mark uit 1510
De Nederlandse ijkmerken vanaf 1820-heden
Metriek gewicht 1; Wet 21-08-2016 S34, het metrieke stelsel
Metriek gewicht 2; Besluit 29-03-1817 S15, vaststelling van benamingen
Metriek gewicht 3; Besluit 30-11-1817 S31, toepassing wet 21-08-1816 op het medicinaal gewicht
Metriek gewicht 3a; Besluit 21-10-1819 S52; regeling medicinaal gewicht
Metriek gewicht 4; Besluit 06-03-1819 S8, invoering van het metrieke stelsel
Metriek gewicht 5; Besluit 08-06-1819 S37, gedaante, stof en samenstelling gewichten
Metriek gewicht 6; Besluit 28-09-1819 S49, eerste uitgifte, verificatie en ijking gewichten
Metriek gewicht 7; Besluit 18-12-1819 S58, invoering nieuwe gewichten
Metriek gewicht 8; Besluit 08-11-1820 S24, tijdstip verplicht gebruik nieuwe gewichten
Metriek gewicht 9; Besluit 20-12-1821 S24, instructie ijkers m.b.t. goud- en zilverweging
Metriek gewicht 10; Besluit 18-12-1822 S52, verbod afgeschafte gewichten
Metriek gewicht 11; Besluit 16-08-1823 S32, benamingen in officiële stukken
Metriek gewicht 12; Besluit 03-04-1826 S16, verdere invoering van het eenvormig stelsel van maten en gewichten
Metriek gewicht 13; Besluit 30-03-1827 S13, nadere bepalingen op de jaarlijkse herijk
Metriek gewicht 14; Besluit 02-04-1829 S6, tegengaan misbruiken betreffende nieuwe gewichten
Metriek gewicht 15; Besluit 26-01-1839 S3, nieuwe indeling ressorten arrondissementsijkers
Metriek gewicht 16; Besluit 12-04-1839 S13, over de nieuwe standaarden
Metriek gewicht 17; Besluit 11-12-1842 S25, op 01-01-1843 vervallen Belgische wetten in Limburg
Metriek gewicht 18; Besluit 30-08-1843 S11, over de examens van de arrondissementsijkers
Metriek gewicht 19; Aanwijzing arresten van de Hoge Raad
Dispositie van 30-01-1823 over het gebruik van de nieuwe gewichten in de goud- en zilverhandel collectie W
Metriek gewicht 20a; Wet 07-04-1869 S57, H I. Van maten, gewichten enz., art. 1-13
Metriek gewicht 20b; Wet 07-04-1869 S57, H II. Van de ijk, art. 14-21
Metriek gewicht 20c; Wet 07-04-1869 S57, H III. Van het toezicht, art. 22-27
Metriek gewicht 20d; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk IV. Strafbepalingen, art. 28-36
Metriek gewicht 20e; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk V. Overgangsbepalingen, art. 37-44
Metriek gewicht 20f; Besluit 09-11-1869 S167, over de ijkmerken
Metriek gewicht 20g; Besluit 18-11-1870 S178, IJkwet 1869 S57 is van toepassing op medicinale gewichten
Het verschil tussen massa en gewicht
De oorsprong van het karaat; de Ceratoniazaden
Het verschil tussen de bankgulden van de Amsterdamse Wisselbank en de courante gulden
De gouden, zilveren en de dubbele standaard
De gouden, zilveren en dubbele standaard in Nederland; 1816-1936
Het systeem van Bretton Woods (1944)
De eerste goudzending die in de oorlogsjaren1914-1918 vanuit Engeland door DNB werd ingevoerd
De gelijkarmige balans en haar benamingen
Paulus Dorsman; meester balansenmaker
De Generaliteits- of Statenleeuw in de Hollandse tuin op de balans van Paulus Dorsman uit 1742
De ijk van weegwerktuigen in Nederland
Het schoonmaken van ijzeren balansen
Het schoonmaken van bronzen en messing gewichten

Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)

De Franse tijd c.q. de Frans-Bataafse of Bataafs-Franse tijd was de periode in de geschiedenis van het tegenwoordige Nederland die duurde van 1795 tot 1813. Met de Bataafse Republiek (1795-1806), vanaf 1801-1806 ook wel het Bataafs Gemenebest geheten, was er sprake van een overwegend Nederlands bestuur.
Toen Lodewijk Napoleon (1778-1846) in 1806, op last van zijn broer Napoleon Bonaparte, koning van het  Koninkrijk Holland (1806-1810) werd, nam Frankrijk in feite de macht over. Lodewijk Napoleon wordt door historici eigenlijk niet als een zelfstandig vorst maar louter als een gekroonde gouverneur, in dienst van de echte machthebber Napoleon I, beschouwd.
Koning Lodewijk Napoleon probeerde echter toch een eigen koers te varen en kwam, tegen de instructies van zijn broer in, op voor de belangen van het Koninkrijk Holland. Dat leidde tot steeds meer toenemende conflicten met zijn broer Napoleon I. Als gevolg daarvan moest hij in 1810 aftreden, waarna het Koninkrijk Holland in zijn geheel werd ingelijfd door/bij Frankrijk en Nederland deel ging uitmaken van het Eerste Franse Keizerrijk (1810-1813). Overigens zou de invoering van de Franse wetgeving, de Code Napoleon of het Wetboek Napoleon, op 01-01-1811 van blijvende betekenis blijken……………………

Na de voor Napoleon I desastreus verlopen veldtocht naar Rusland en de nederlaag in de slag bij Leipzig van
16 tot 19 oktober 1813, verlieten de Franse troepen in 1813 ons land. Vooral door Gijsbert Karel graaf van Hogendorp (1762-1834) lag het initiatief voor een nieuwe staat niet bij de geallieerden. Hoewel de rol van Oranje in de jaren daarvoor voorbij leek te zijn, werd de zoon van de overleden Willem V (1748-1806), 
de prins van Oranje, vorst van Oranje-Nassau en de laatste erfstadhouder van de Republiek der Verenigde Nederlanden, gevraagd soeverein te worden.
Na het vertrek van de Fransen werd in het noorden al snel begonnen met de vorming van een nieuwe staat. In 1813 aanvaardde Willem I (1772-1843) de hem aangeboden titel van Soeverein Vorst der Verenigde Nederlanden (21-11-1813 tot 16-03-1815).Op 16-03-1815 riep hij zichzelf uit tot koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en hertog van Luxemburg, waarna hij op 21-09-1815 in Brussel als Koning werd ingehuldigd. In hetzelfde jaar werd op het Congres van Wenen door de Europese mogendheden besloten om het hertogdom Luxemburg te promoveren tot groothertogdom en Willem te erkennen als eerste groothertog, met bevestiging van de koningstitel. Hiermee was de kersverse Nederlandse monarchie binnen Europa formeel erkend.

Resumerend kan er dus gesteld worden dat het grootste deel van Nederland van 1795 tot 1810 door Frankrijk bezet was. Het was toen een vazalstaat van Frankrijk, terwijl Nederland van 1810 tot 1813 deel uitmaakte van het Eerste Franse Keizerrijk van Napoleon Bonaparte. In het boek 2000 jaar gewichten in de Nederlanden is over de laatste periode abusievelijk vermeld;

Op blz. 33: “In de gebieden die bij het Franse Keizerrijk behoorden werden geen aparte Trooise gewichten voor goud of zilver meer gebruikt”.

Op blz. 43: “In de gebieden die omstreeks 1810 bij Frankrijk behoorden werden geen aparte Trooise gewichten voor goud of zilver gebruikt”.

Dat er tijdens de Franse overheersing wel degelijk Trooise gewichten in gebruik waren voor het wegen van goud en zilver wordt duidelijk aan de hand van een aantal Trooise gewichten waarop naast de Franse of Trooise lelie ook jaartallen tussen 1810 en 1813 zijn afgeslagen.

Tot mei 2016 werd verondersteld dat de ijk- en justeermeester-generaal S.G. Nagel gedurende de periode 1810-1814 niet ijkte, maar alleen herijkte. Toen bleek echter dat het Webmuseum goudenzilverweging.nl in het bezit was van een aantal gewichten die gedurende de periode 1810-1813 geijkt waren, namelijk een gewicht van 3 engels; geijkt met de jaarletter C van 1811 en een sluitgewicht van 1 Troois pond; herijkt met onder meer de jaarletter C van 1811.
Hieronder volgt een, overigens niet uitputtend en deels op oudere gegevens gebaseerd, overzicht van de bij de conservator van het webmuseum goudenzilverweging.nl bekende gewichten en balansen die gedurende de periode 1810-1813 door S.G. Nagel zijn geijkt dan wel herijkt.

Uit de collectie Webmuseum goudenzilverweging.nl
Een gewicht van 4 engels; herijkt met de jaarletter B van 1810.

Een gewicht van 3 engels; geijkt met de jaarletter C van 1811.
Een gewicht van 1 engels; geijkt met de jaarletter D van 1812.
Een sluitgewicht van 1 Troois pond; gemerkt met de Franse of Trooise lelie, herijkt met onder meer de jaarletter C van 1811.
Een bankgewicht voor 600 guldens van 20 stuiver met de zak; gemerkt met de Franse of Trooise lelie, geijkt met het jaartal 1811.
Een krukgewicht van 50 mark; gemerkt met de Franse of Trooise lelie, herijkt met onder meer het jaartal 1811.
De balansschaal van de balans voor goud- en zilverweging vervaardigd door C. Becker te Arnhem, geijkt met het esculaapteken,en herijkt met onder meer de jaarletter B van 1810.

Uit particuliere collecties
Een bankgewicht voor 300 florijnen van 28 stuiver; gemerkt met de .Franse of Trooise lelie, geijkt met het jaartal 1811.

En sluitgewicht van 2 Troois pond; gemerkt met de Franse of Trooise lelie, herijkt met onder meer de jaarletters B van 1810 en C van 1811, zoals, gestaafd met foto’s, op 22-11-2016 gemeld door Denie Dijs.

Uit de collectie van het Geldmuseum Utrecht (inv.no. YK 2231) / per 01-01-2014 collectie DNB Amsterdam
Een zeskantig krukgewicht van 50 mark dat op 14-09-2012 door de conservatoren van de Webmusea oudegewichtjes.nl en goudenzilverweging.nl in het depot van het Geldmuseum werd aangetroffen; gemerkt met de Franse of Trooise lelie, herijkt met onder meer de jaartallen 1810, 1811 en 1812.


Uit de collectie van het Laboratorium voor Electrotechniek van de Technische Hogeschool te Delft
Een balansschaal voor het wegen van munten, herijkt met de jaarletters B van 1810 en C van 1811.


Uit de collectie van het Universiteitsmuseum te Utrecht
Engelsen waarop de jaarletters D van 1812 en E van 1813 zijn afgeslagen.


Uit de collectie van het Rijksmuseum te Amsterdam
Bankgewicht voor 200 zilveren rijders met de zak, herijkt met de jaarletters B van 1810 en C van 1811.

Bankgewicht voor het wegen van 200 zilveren dukaten met de zak, herijkt met de jaarletters B van 1810 en C van 1811.
Bankgewicht voor het wegen van 1000 gouden dukaten zonder zak, herijkt met de jaarletters B van 1810 en C van 1811.
Bankgewicht voor het wegen van 500 gouden dukaten zonder zak, herijkt met de jaarletters B van 1810 en C van 1811.
 
De bovengenoemde Nederlandse gewichten stammen, omdat ze geijkt zijn met jaarletters en jaartallen tussen 1810 en 1813 uit de tijd dat de Nederlanden ingelijfd waren bij het Eerste Franse Keizerrijk en zijn daar toen wellicht gejusteerd, maar zeker geijkt en/of herijkt en gebruikt.


Overigens werd in de Nederlanden met de IJkwet van 21-08-1816 (Staatsblad 34) op 01-01-1820, tegelijk met de invoering van de metrieke handelsgewichten, het Troois gewicht afgeschaft.

Foto: Webmuseum goudenzilverweging.nl