Andere onderwerpen

Goud
Goud en geld; transport en opslag
In 2016 maakt DNB plannen voor “Uitplaatsing van het waardegebied”
De Koninklijke Nederlandse Munt N.V. niet meer Nederlands!
Zilver
Goud en zilver 1; het toetsen
Goud en zilver 2; het keuren, de Waarborgwet 1986
Goud en zilver 3; de geschiedenis van de Waarborg en de Waarborgwet
Goud en zilver 4; het belang van goud en zilver in het handelsverkeer
Edelstenen
Edelstenen; diamant
Parels
Literatuur over goud- en zilverweging in Nederland d.d. 22-05-2018
Archimedes en goud- en zilverweging
Overzicht ijk- en justeermeesters-generaal van het Troois gewicht in de Nederlanden
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenaert van de(r) Gheere (III)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenard of Lenaert van de(r) Gheere (IV)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Gerrit G(h)eens of Gérard Guens (II)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Roelof Woutersz van der Schure
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Johannes Andries Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Abraham Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Jacob l’Admiral
Instructie voor Jacob l’Admiral d.d. 1 mei 1750
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Pieter Jacob le Cointe
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Stephanus Gerardus Nagel
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Theodorus Antonius Nagel
De jaarletters van de ijk- en justeermeesters-generaal in de Noordelijke Nederlanden
Ordonnantie op ’t Troys of Swaer Gewichte Groningen 1701 collectie W
Troois gewicht 1; het ontstaan, de oorsprong, van het Frans en het Hollands Troois gewicht
Troois gewicht 2; de ontwikkeling van het Hollands Troois, het Keuls en het Brabants gewicht in Amsterdam
Troois gewicht 3; de ontwikkeling van het Hollands Troois gewicht in de Nederlanden
Troois gewicht 4; de Trooise gewichten
Troois gewicht 4a; Waarom zou men azen snoeien?
Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)
Troois gewicht 6; het Groot Pijlgewicht; de Franse dormant
Troois gewicht 7; de oude Hollandse dormant van 4 mark uit 1510
Troois gewicht 7a; Welke Nederlandse dormant werd in 1529 met het Groot Pijlgewicht geverifieerd?
De Nederlandse ijkmerken vanaf 1820-heden
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1820-1870
Metriek gewicht 1; Wet 21-08-1816 S34, het metrieke stelsel
Metriek gewicht 2; Besluit 29-03-1817 S15, vaststelling van benamingen
Metriek gewicht 3; Besluit 30-11-1817 S31, toepassing wet 21-08-1816 op het medicinaal gewicht
Metriek gewicht 3a; Besluit 21-10-1819 S52; regeling medicinaal gewicht
Metriek gewicht 4; Besluit 06-03-1819 S8, invoering van het metrieke stelsel
Metriek gewicht 5; Besluit 08-06-1819 S37, gedaante, stof en samenstelling gewichten
Metriek gewicht 6; Besluit 28-09-1819 S49, eerste uitgifte, verificatie en ijking gewichten
Metriek gewicht 7; Besluit 18-12-1819 S58, invoering nieuwe gewichten
Metriek gewicht 8; Besluit 08-11-1820 S24, tijdstip verplicht gebruik nieuwe gewichten
Metriek gewicht 9; Besluit 20-12-1821 S24, instructie ijkers m.b.t. goud- en zilverweging
Metriek gewicht 10; Besluit 18-12-1822 S52, verbod afgeschafte gewichten
Metriek gewicht 11; Besluit 16-08-1823 S32, benamingen in officiële stukken
Metriek gewicht 12; Besluit 03-04-1826 S16, verdere invoering van het eenvormig stelsel van maten en gewichten
Metriek gewicht 13; Besluit 30-03-1827 S13, nadere bepalingen op de jaarlijkse herijk
Metriek gewicht 14; Besluit 02-04-1829 S6, tegengaan misbruiken betreffende nieuwe gewichten
Metriek gewicht 15; Besluit 26-01-1839 S3, nieuwe indeling ressorten arrondissementsijkers
Metriek gewicht 16; Besluit 12-04-1839 S13, over de nieuwe standaarden
Metriek gewicht 17; Besluit 11-12-1842 S25, op 01-01-1843 vervallen Belgische wetten in Limburg
Metriek gewicht 18; Besluit 30-08-1843 S11, over de examens van de arrondissementsijkers
Metriek gewicht 19; Aanwijzing arresten van de Hoge Raad
Dispositie van 30-01-1823 over het gebruik van de nieuwe gewichten in de goud- en zilverhandel collectie W
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1870-1912
Metriek gewicht 20a; Wet 07-04-1869 S57, H I. Van maten, gewichten enz., art. 1-13
Metriek gewicht 20b; Wet 07-04-1869 S57, H II. Van de ijk, art. 14-21
Metriek gewicht 20c; Wet 07-04-1869 S57, H III. Van het toezicht, art. 22-27
Metriek gewicht 20d; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk IV. Strafbepalingen, art. 28-36
Metriek gewicht 20e; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk V. Overgangsbepalingen, art. 37-44
Metriek gewicht 20f; Besluit 09-11-1869 S167, over de ijkmerken
Metriek gewicht 20g; Besluit 18-11-1870 S178, IJkwet 1869 S57 is van toepassing op medicinale gewichten
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1912-1919
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1919-1941
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-heden
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1949
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1949-heden
Het verschil tussen massa en gewicht
De oorsprong van het karaat; de Ceratoniazaden
Het verschil tussen de bankgulden van de Amsterdamse Wisselbank en de courante gulden
De gouden, zilveren en de dubbele standaard
De gouden, zilveren en dubbele standaard in Nederland; 1816-1936
Het systeem van Bretton Woods (1944)
De eerste goudzending die in de oorlogsjaren1914-1918 vanuit Engeland door DNB werd ingevoerd
De gelijkarmige balans en haar benamingen
Paulus Dorsman; meester balansenmaker
De Generaliteits- of Statenleeuw in de Hollandse tuin op de balans van Paulus Dorsman uit 1742
De ijk van weegwerktuigen in Nederland
Het schoonmaken van ijzeren balansen
Het verantwoord schoonmaken van bronzen en messing gewichten

Edelstenen

Edelstenen
Edelstenen zijn zeldzame gesteenten die meestal worden bewerkt en verwerkt in sieraden en sierobjecten. Edelstenen beschikken over een aantal specifieke kenmerken;

Schoonheid, daaronder vallen visuele aspecten zoals kleur, glans, vuur, doorzichtigheid en lichteffecten.

Duurzaamheid, daarbij wordt gekeken naar hardheid, breekbaarheid, splijtbaarheid en chemische bestendigheid.

Zeldzaamheid, daarbij wordt gekeken naar hoe vaak een steen in de natuur voorkomt.

Al sinds de oudste beschavingen spreken kleurstenen tot de verbeelding, in al hun pracht geven zij glans en kleur aan gouden sieraden en aan het leven van alledag. Al eeuwen lang worden aan mooie en zeldzame edelstenen magische eigenschappen toegekend. Van veel edelstenen werd gedacht dat ze bijzondere krachten bezaten en dat een edelsteen die harmonieerde met zijn eigenaar een grote invloed op zijn bestaan kon uitoefenen.

Het slijpen van edelstenen
Edelstenen kunnen in vele verschillende vormen geslepen worden. Het basisonderscheid wordt gemaakt tussen cabochon, waarbij de edelsteen in een bolle vorm wordt geslepen, en gefacetteerd, waarbij het oppervlak van de edelsteen in verschillende facetten wordt geslepen. Dat wil zeggen dat het oppervlak van de edelsteen in een zodanige vorm wordt geslepen dat er verschillende facetten worden gevormd, met andere woorden een aantal, relatief kleine, geslepen platte vlakken.

Bij het slijpen kijkt men naar verschillende eigenschappen van de steen, waaronder de kleur, de kleurverdeling, de insluitsels, de speciale lichteffecten, de dispersie en de breuk- en slijvlakken. Edelstenen worden verwerkt tot onder meer halskettingen, oorbellen, armbanden en vele andere sieraden. Net als diamant worden de overige edelstenen ook voor industriële toepassingen gebruikt.

Noot
Cabochon is de benaming voor een slijptechniek van edelstenen en halfedelstenen en de benaming voor de stenen die hiermee worden verkregen. De natuurlijke stenen worden eerst in een vorm geslepen (bijvoorbeeld in een hartvorm, een ovaal of een vierkant) waarna er van de bovenkant laagjes af worden geslepen totdat de steen bol geworden is. Voor het cabochonslijpen is een slijpmachine nodig die met slijpschijven of slijpbanden is uitgerust.

Noot
Halfedelsteen is een onjuiste benaming voor een edelsteen die niet tot de edelsteensoorten diamant, saffier, smaragd of robijn behoort. De term wordt officieel sinds 1967 niet meer gebruikt. De voormalige halfedelstenen zijn op het vlak van schoonheid, duurzaamheid en zeldzaamheid, de kwaliteiten van een edelsteen, niet per definitie van mindere waarde. De geldwaarde van diamanten, saffieren, smaragden en robijnen (de echte edelstenen) ligt ook lang niet altijd hoger dan die van de halfedelstenen. In de handel wordt de foutieve benaming halfedelstenen echter nog vaak gebruikt.

Bekende edelstenen (in alfabetische volgorde)

Amethist; een variëteit van het mineraal kwarts. Amethist zou een versoberende invloed hebben en vrede en rust brengen. Omdat de kleur paars koningen altijd heeft bekoord, wordt amethist veel aangetroffen in de oude Griekse en Egyptische ornamenten, evenals in de Britse kroonjuwelen. Belangrijkste vindplaatsen zijn Brazilië, Uruguay en Zambia.
Kleur; licht tot donker violet c.q. in schakeringen van lichtlila tot donkerpaars. De perfecte amethist heeft een diepe paarse kleur met roze vlammen die de steen “vuur” geven.

Aquamarijn; een variëteit van het mineraal beril. Aquamarijn is een vrij kostbare edelsteen.
Keur; kleurloos, bleekgroen, groen, geelgroen, geel, bleekblauw, blauw, blauwgroen en roze.

Carneool; doorschijnende tot ondoorzichtige chalcedoonvariëteit. Het behoort tot de kwartsen.
De oude Nederlandse naam is kornalijn.
Kleur; vleesrood tot bruinrood, donkerrood en oranjerood.
Het element dat de rode kleur veroorzaakt, is ijzer dat in kleine onzuiverheden in het mineraal zit. Door verhitting kan de kleur verdiepen. Carneool is genoemd naar het Latijnse carnis, dat vlees betekent.

Citrien of citroenkwarts; de citroengele doorschijnende variant van het mineraal kwarts.
Kleur; geel.

Diamant; een zeer hard mineraal dat er na een juiste bewerking letterlijk en figuurlijk schitterend uitziet.
Kleur; meestal kleurloos, wit, maar ook grijs, geel, roze, blauw, bruin en zwart.

Granaat; de granaatgroep bevat mineralen met een kubisch kristalstelsel. De naam granaat is afkomstig van het Latijnse woord granatus en refereert aan malum garanatum (graatnaatappel), een plant met rode zaden die lijken op veel gevonden granaatkristallen. Er wordt verteld dat Noach een grote granaat in zijn ark ophing om zijn reis te verlichten. Granaten zouden namelijk de weg wijzen gedurende de nacht en bovendien beschermen tegen nachtmerries en een tegengif vormen bij slangenbeten. Granaten worden gevonden in de Verenigde Staten, Afrika, Sri-lanka, Brazilië en India.
Kleur; granaten zijn in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt en wat de naam suggereert, niet altijd rood, maar kunnen paars, rood, bruinrood, violetrood, oranje, geelgroen, geel, groen, bruin, zwartbruin, zwart, roze of kleurloos zijn. Het bekendst is echter de donkerrode granaat, maar granaten worden in vele kleuren, feitelijk in alle kleuren behalve blauw, gevonden.
In 1998 werd in Bekily, op het eiland Madagaskar, voor het eerst een blauwroze granaat gevonden. Deze variant geldt als zeer zeldzaam.

Hematiet; een mineraal dat voornamelijk bestaat uit ferri-oxidekristallen.
Kleur; g
rijs tot zwart, roodbruin en rood verweerd.
Naast andere variëteiten komt hematiet voor als het rode bloedsteen en het grijszwarte tot zwarte ijzerglas en ijzerglimmer. Bloedsteen is een vormvariëteit van hematiet en wordt ook wel kidney ore, rother glaskopf, bloodstone, sanguine, blutstein, eisenniere, röthel of reddle genoemd.

Labradoriet; een mineraal dat behoort tot de veldspaten.
Kleur; kleurloos, wit, grijs of lichtgroen en donkerblauw tot grijszwart.

Lapis lazuli oflazuursteen; een ondoorzichtig, vrij zacht gesteente.
Kleur; intens azuurblauw.

Maansteen; de meest voorkomende maansteen bestaat uit het mineraal orthoklaas. Maansteen wordt al sinds de oudheid als edelsteen bewerkt.
Kleur; allerlei kleuren zoals blauw, grijs, wit, roze, groen en bruin.

Onyx; een mineraal en een variëteit van kwarts.
Kleur; diverse kleuren. Onyxen zijn tweekleurige nesosilicaten, waarbij de kleuren als lagen of banden met elkaar verweven zijn. Onyx is verwant aan agaat, een vierkleurige kwartsvariant. Er zijn verschillende soorten onyx, waarbij de basisnaam onyx normaal gesproken gebruikt wordt om een mineraal aan te duiden met witte en zwarte lagen. Daarnaast kennen we ook de sardonyx met witte en roodbruine (de kleur die sard genoemd wordt) lagen en carneool of carneoolonyx (met vuurrode en witte lagen).

Opaal; de mineraloïde opaal is een amorfe variëteit van kwarts.
Kleur; wit, geel, rood, bruin en blauw.

Peridoot, olivijn of chrysoliet; het meest voorkomende mineraal op aarde.
Kleur; geelgroen, olijfgroen, groenzwart en roodbruin.

Robijn; een rode edelsteen, een variëteit van het mineraal korund waarin de kleur hoofdzakelijk door chroom wordt veroorzaakt.
Kleur; rood.

Saffier; een kostbare edelsteen, het is een transparant korund. In het verleden werd de saffier door heksen en priesters gedragen omdat de steen hen in staat zou stellen de toekomst te voorspellen en wonderen te verklaren. De blauwe steen wordt gevonden in Sri-Lanka, Thailand, Cambodja, Birma, Kashmir, Australië, Nigeria, Kenia, Tanzania, China en in de Verenigde Staten.
Kleur; blauw, violet, blauwviolet, groen en geel.
Blauwe saffieren van goede kwaliteit worden over het algemeen geclassificeerd als één van de meest waardevolle edelstenen. Ze vertonen een rijkdom aan schakeringen van lichtblauw tot diep nachtblauw.

Smaragd; een variëteit van het mineraal beril, dat als de edelste steen uit de berylgroep geldt.
Kleur; smaragdgroen of donkergroen.

Toermalijn; is een groep van mineralen. Als edelstenen gebruikte men van oudsher rubellieten.
Kleur; toermalijn komt met gemengde kleuren voor. Naar de kleur worden in de handel de volgende variëteiten onderscheiden.
Achroiet; kleurloos of bijna kleurloos, zeer zeldzaam en duur
Rubelliet; roze tot rood, soms met een zweem naar violet. Het waardevolste is de robijnkleur.
Draviet; geelbruin tot donkerbruin.
Verdeliet; alle tinten groen.
Indigoliet; blauw in alle termen.
Siberiet; lilarood tot violetblauw, gedeeltelijk ook als synoniem van rubelliet gebruikt.
Schörl (afgeleid van een oude mijnwerkersuitdrukking); zwart, veel gebruikt bij rouwkleding.
Tegenwoordig gebruikt men in plaats van de variëteitsnamen steeds vaker een kleuraanduiding; bijvoorbeeld gele toermalijn en roze toermalijn.

Topaas; een mineraal dat als edelsteen wordt verwerkt. Van alle kleurstenen wordt aan topaas de meeste genezende krachten toegedicht. Zo zou topaas in staat zijn om slapeloosheid te verhelpen, verhitte gemoederen te bedaren en zowel krankzinnigheid als astma te genezen.
Topaas wordt gewonnen in Brazilië, Nigeria, Sri-Lanka, Pakistan en China.
Kleur; kleurloos, bleekblauw, strogeel, geel, goudgeel, geelbruin, bruin, lichtblauw, roze, rood en oranjerood.
Pure topaas is transparant en kleurloos, maar door verontreinigingen kan het in veel verschillende kleuren voorkomen. De transparante, goudgele topaas is de bekendste. Oranjerode topaas wordt Imperiaal genoemd en is heel zeldzaam en kostbaar.
Veel topazen krijgen hun blauwe of roze kleur kunstmatig door verhitting.
Mystieke topaas c.q. mystic topaz is geen kleurvariant, maar een topaas die met een dunne filmlaag gecoat is waardoor een regenboogeffect ontstaat.

Turkoois; het mineraal turkoois is genoemd naar Turkije, het land dat het passeerde toen het mineraal voor het eerst Europa bereikte. Turkoois komt overigens voor zover bekend niet in Turkije voor. Al ver voor onze jaartelling werd turkoois verwerkt in sieraden, amuletten en als ingrediënt in cosmetica. Tijdens de zestiende eeuw was turkoois heel geliefd bij indianen. Zij waren van mening dat de edelstenen jagers naar hun prooien zou leiden en voorspoed en geluk op ieders pad zou brengen. Turkoois van de beste kwaliteit wordt gevonden in het noordoosten van Iran.
Kleur; turkoois wordt gevonden in alle kleuren tussen blauw/hemelsblauw en blauwgroen/appelgroen maar ook in lichtbruin. De kleur turkoois is genoemd naar dit mineraal.
Turkoois (ook turquoise of Turks groen) is de benaming voor kleuren die qua tint overeenkomen met de kleur van het mineraal turkoois. De kleur is ongeveer gelijk aan cyaan en groenblauw, maar is doorgaans wat groeniger. De kleur is in de jaren 1950 door de Nederlandse Spoorwegen gebruikt als standaardkleur voor snelle reizigerstreinen.

In de 18e en begin 19e eeuw was het mode om sieraden te maken waarin iemands naam of initialen verwerkt waren. Bij de keuze van de edelstenen liet men zich leiden door de eerste letter van de naam van de edelsteen en zo ontstond het edelstenenalfabet. Ook werden er gedurende de negentiende eeuw soortgelijke acrostichon- of naamdichtsieraden gemaakt waarbij sentimenten in edelstenen werden uitgedrukt. Het bekendste is de Engelse regard-ring, een verlovingsring waarbij het woord regard (achting) gevormd werd door de edelstenen ruby (robijn), emerald (smaragd), garnet (granaat), amethyst (amethist) en diamond (diamant).

Het edelstenenalfabet
A = Amethist, Apatiet
B = Bergkristal
C = Citrien, Calciet
D = Diamant
E = Epidoot
F = Fluoriet
G = Granaat
H = Heliotroop
I = Iriskwarts
J = Japis
K = Kattenoog (Tijgeroog, Valkenoog), Kwarts, Kristal
L = Lazuriet, Lapis Lazuli
M = Malachiet
N = Nefriet
O = Opaal
P = Peridoot
Q = niet ingevuld
R = Robijn
S = Saffier, Smaragd, Serpentiniet
T = Turkoois, Toermalijn
U = Uvaroviet
V = Vuuropaal
W = Wilviniet
X = Xylopaal
Y = Yu (Jade)
Z = Zirkoon

Foto: Webmuseum goudenzilverweging.nl