Andere onderwerpen

Goud
Goud en geld; transport en opslag
In 2016 maakt DNB plannen voor “Uitplaatsing van het waardegebied”
De Koninklijke Nederlandse Munt N.V. niet meer Nederlands!
Zilver
Goud en zilver 1; het toetsen
Goud en zilver 2; het keuren, de Waarborgwet 1986
Goud en zilver 3; de geschiedenis van de Waarborg en de Waarborgwet
Goud en zilver 4; het belang van goud en zilver in het handelsverkeer
Edelstenen
Edelstenen; diamant
Parels
Literatuur over goud- en zilverweging in Nederland d.d. 22-05-2018
Archimedes en goud- en zilverweging
Overzicht ijk- en justeermeesters-generaal van het Troois gewicht in de Nederlanden
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenaert van de(r) Gheere (III)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Lenard of Lenaert van de(r) Gheere (IV)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Gerrit G(h)eens of Gérard Guens (II)
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Roelof Woutersz van der Schure
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Johannes Andries Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Abraham Groengraft
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Jacob l’Admiral
Instructie voor Jacob l’Admiral d.d. 1 mei 1750
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Pieter Jacob le Cointe
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Stephanus Gerardus Nagel
IJk- en justeermeester-generaal van het Troois gewicht Theodorus Antonius Nagel
De jaarletters van de ijk- en justeermeesters-generaal in de Noordelijke Nederlanden
Ordonnantie op ’t Troys of Swaer Gewichte Groningen 1701 collectie W
Troois gewicht 1; het ontstaan, de oorsprong, van het Frans en het Hollands Troois gewicht
Troois gewicht 2; de ontwikkeling van het Hollands Troois, het Keuls en het Brabants gewicht in Amsterdam
Troois gewicht 3; de ontwikkeling van het Hollands Troois gewicht in de Nederlanden
Troois gewicht 4; de Trooise gewichten
Troois gewicht 4a; Waarom zou men azen snoeien?
Troois gewicht 5; het gebruik van Trooise gewichten tijdens de Franse overheersing (1810-1813)
Troois gewicht 6; het Groot Pijlgewicht; de Franse dormant
Troois gewicht 7; de oude Hollandse dormant van 4 mark uit 1510
Troois gewicht 7a; Welke Nederlandse dormant werd in 1529 met het Groot Pijlgewicht geverifieerd?
De Nederlandse ijkmerken vanaf 1820-heden
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1820-1870
Metriek gewicht 1; Wet 21-08-1816 S34, het metrieke stelsel
Metriek gewicht 2; Besluit 29-03-1817 S15, vaststelling van benamingen
Metriek gewicht 3; Besluit 30-11-1817 S31, toepassing wet 21-08-1816 op het medicinaal gewicht
Metriek gewicht 3a; Besluit 21-10-1819 S52; regeling medicinaal gewicht
Metriek gewicht 4; Besluit 06-03-1819 S8, invoering van het metrieke stelsel
Metriek gewicht 5; Besluit 08-06-1819 S37, gedaante, stof en samenstelling gewichten
Metriek gewicht 6; Besluit 28-09-1819 S49, eerste uitgifte, verificatie en ijking gewichten
Metriek gewicht 7; Besluit 18-12-1819 S58, invoering nieuwe gewichten
Metriek gewicht 8; Besluit 08-11-1820 S24, tijdstip verplicht gebruik nieuwe gewichten
Metriek gewicht 9; Besluit 20-12-1821 S24, instructie ijkers m.b.t. goud- en zilverweging
Metriek gewicht 10; Besluit 18-12-1822 S52, verbod afgeschafte gewichten
Metriek gewicht 11; Besluit 16-08-1823 S32, benamingen in officiële stukken
Metriek gewicht 12; Besluit 03-04-1826 S16, verdere invoering van het eenvormig stelsel van maten en gewichten
Metriek gewicht 13; Besluit 30-03-1827 S13, nadere bepalingen op de jaarlijkse herijk
Metriek gewicht 14; Besluit 02-04-1829 S6, tegengaan misbruiken betreffende nieuwe gewichten
Metriek gewicht 15; Besluit 26-01-1839 S3, nieuwe indeling ressorten arrondissementsijkers
Metriek gewicht 16; Besluit 12-04-1839 S13, over de nieuwe standaarden
Metriek gewicht 17; Besluit 11-12-1842 S25, op 01-01-1843 vervallen Belgische wetten in Limburg
Metriek gewicht 18; Besluit 30-08-1843 S11, over de examens van de arrondissementsijkers
Metriek gewicht 19; Aanwijzing arresten van de Hoge Raad
Dispositie van 30-01-1823 over het gebruik van de nieuwe gewichten in de goud- en zilverhandel collectie W
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1870-1912
Metriek gewicht 20a; Wet 07-04-1869 S57, H I. Van maten, gewichten enz., art. 1-13
Metriek gewicht 20b; Wet 07-04-1869 S57, H II. Van de ijk, art. 14-21
Metriek gewicht 20c; Wet 07-04-1869 S57, H III. Van het toezicht, art. 22-27
Metriek gewicht 20d; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk IV. Strafbepalingen, art. 28-36
Metriek gewicht 20e; Wet 07-04-1869 S57, Hoofdstuk V. Overgangsbepalingen, art. 37-44
Metriek gewicht 20f; Besluit 09-11-1869 S167, over de ijkmerken
Metriek gewicht 20g; Besluit 18-11-1870 S178, IJkwet 1869 S57 is van toepassing op medicinale gewichten
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1912-1919
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1919-1941
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-heden
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1941-1949
Hoofdzaken wet- en regelgeving 1949-heden
Het verschil tussen massa en gewicht
De oorsprong van het karaat; de Ceratoniazaden
Het verschil tussen de bankgulden van de Amsterdamse Wisselbank en de courante gulden
De gouden, zilveren en de dubbele standaard
De gouden, zilveren en dubbele standaard in Nederland; 1816-1936
Het systeem van Bretton Woods (1944)
De eerste goudzending die in de oorlogsjaren1914-1918 vanuit Engeland door DNB werd ingevoerd
De gelijkarmige balans en haar benamingen
Paulus Dorsman; meester balansenmaker
De Generaliteits- of Statenleeuw in de Hollandse tuin op de balans van Paulus Dorsman uit 1742
De ijk van weegwerktuigen in Nederland
Het schoonmaken van ijzeren balansen
Het verantwoord schoonmaken van bronzen en messing gewichten
Het einde van de productie van messing gewichten in Nederland

Zilver

Zilver
Zilver is een natuurlijk, duurzaam, wit edelmetaal, met een heldere metaalglans. Zilver vergaat niet, roest niet en hoewel het lichter en iets harder is dan goud, is het zeer goed te bewerken. Om die reden is zilver dan ook al eeuwenlang een veel gebruikt materiaal voor het vervaardigen van kunst- en gebruiksvoorwerpen maar uiteraard ook voor sieraden.
In tegenstelling tot goud wordt zilver zelden in ongebonden ofwel zuivere toestand in de natuur aangetroffen. Het komt meestal voor in ertsen zoals argentiet, acanthiet en chlorargyriet. Ook wordt het aangetroffen in lood-, loodzink-, koper-, goud- en kopernikkelertsen. Dergelijke mengsels worden bewerkt om het zuivere zilver te scheiden van de overige metalen. Vroeger was dit een zeer ingewikkeld en moeizaam proces, met als gevolg dat zilver in die tijd kostbaarder was dan goud. De belangrijkste zilverproducerende landen zijn Mexico, Canada, Peru, de Verenigde Staten, de Volksrepubliek China, Australië, Rusland en Polen.
In het Latijn heet zilver argentum. Daar heeft dit scheikundig element het symbool Ag aan te danken.

Zilver werd al voor het begin van onze jaartelling gebruikt voor versiersels en als betaalmiddel. Uit opgravingen blijkt dat al 4000-3500 voor Christus zilver werd gescheiden van lood op eilanden in de Egeïsche Zee (de benaming van een deel van de Middellandse Zee dat tussen Griekenland en Turkije in ligt) en Anatolië (Anatolië en Klein- Azië zijn benamingen voor het schiereiland in het uiterste westen van Azië dat heden het Aziatische gedeelte van Turkije beslaat).

Vaak werd zilver geassocieerd met de maan, de zee en verschillende goden. In de alchemie werd voor zilver het symbool van een halve maan gebruikt en alchemisten noemden het Luna. Van kwik (een zilverwit overgangsmetaal dat als enige metaal ook bij kamertemperatuur vloeibaar iswerd gedacht dat het een soort zilver was. In sommige talen blijkt dat nog uit de naam die kwik heeft, zoals kwikzilver (met de betekenis levend zilver) in wat ouder Nederlands en quicksilver in het Engels. Veel later bleek het om twee volstrekt verschillende elementen te gaan.

Noot    
De alchemie was de manier waarop geleerden materie onderzochten op basis van natuurfilosofie en experimenten. De alchemie is de voorloper van de moderne scheikunde, waar de alchemie rond het einde van de achttiende eeuw geleidelijk door werd vervangen.


Voordat men in staat was een metalen voorwerp met behulp van elektrische stroom met een laagje zilver te bedekken ofwel te verzilveren, produceerde men in de late 18e en vroege 19e eeuw gebruiksvoorwerpen van Sheffield plate. Dit bestond uit een laag koper, dat aan de boven- en onderkant was versmolten met een laag zilver. Aan de zijkanten en hoeken werd de gelaagdheid van het materiaal vaak, met bijvoorbeeld versmolten zilverdraad, verborgen. De laagjes zilver op oud Sheffield plate zijn vaak aanzienlijk dikker dan men aantreft op voorwerpen die op moderne wijze elektrolytisch of galvanisch zijn verzilverd.

In tegenstelling tot goud corrodeert zilver wel. Als zilver aan de buitenlucht c.q. aan zuurstof wordt blootgesteld vormt zich op het oppervlak van het zilver een bruin tot zwart laagje zilveroxide. Bij blootstelling van zilver aan andere stoffen, bijvoorbeeld wanneer men met zilveren bestek eieren eet waarin van nature zwavelverbindingen aanwezig zijn, ontstaat er een zwart laagje zilversulfide.
Zilver is eenvoudig te bewerken. De witte glans maakt zilver tot een gewild metaal voor de vervaardiging van sieraden en zilveren gebruiksvoorwerpen zoals bestek, schalen, kandelaars en dienbladen. Dergelijke voorwerpen zijn vaak voorzien van in het zilver gestempelde keurtekens zoals jaarletters, meestertekens en gehaltetekens.

Goud en zilver als muntmateriaal
De waardevolle edelmetalen goud en zilver worden al meer dan 2.500 jaar gebruikt voor de productie van munten. De legendarische koning Croesus (561-546 v. Chr.) was de laatste koning van het koninkrijk Lydië in Klein-Azië, dat in 545 v. Chr. bij het Perzische rijk werd ingelijfd. Tijdens zijn bewind vond rond 550 v. Chr. de eerste muntslag plaats van goud- en zilverstukken uit (bijna) zuiver goud en zilver, van gelijke grootte en met een uniforme waarde. Koning Croesus liet gouden en zilveren staters slaan waarbij de massaverhouding tussen de beide muntsoorten zo was uitgekiend dat, bij een waardeverhouding van 13,33 : 1 tussen het goud en het zilver, één gouden stater precies twintig zilveren staters waard was. Het juiste goud- en zilvergehalte van de staters werd daarbij gewaarborgd door de muntstukken te stempelen met het Koninklijke zegel; een leeuw die een stier aanvalt, waarbij van de beide dieren alleen de kop was afgebeeld. Juist om die reden waren de Lydische speciën al snel uitermate gewild als betaalmiddel.     
Voordat de eerste munten werden geslagen moesten niet-uniforme goud- en/of zilverstukken of zelfs goudstof worden gewogen om er de waarde van te kunnen bepalen. Door de invoering van de goud- en zilverstukken die qua grootte gelijk en qua waarde uniform waren kon men op de massa vertrouwen. Het voordeel van dergelijke munten was overduidelijk; ze vereenvoudigden de goederenhandel definitief. Dat was er ook de reden van dat de nieuwe betaalmiddelen zich snel langs de toenmalige handelswegen verspreidden. Tot in de 20e eeuw werd er regelmatig met gouden en zilveren munten betaald. Tegenwoordig dienen met name de gouden munten vooral als verzamel- of beleggingsobject. 

Zilver in de mode
Zilver is in kringen van intellectuelen en trendsetters heel lang het meest geliefde materiaal geweest voor het maken van sieraden. De reden daarvan was dat het traditionele metaal, goud, te duur voor jonge startende edelsmeden was. Zilver leent zich uitstekend voor experimenten en het metaal is prijsvriendelijk waardoor ook de grotere sieraden en gebruiksvoorwerpen betaalbaar blijven. Het grote publiek was lange tijd niet erg onder de indruk van zilver, dat als te artistiek of te ouderwets werd beschouwd. Vandaag de dag heeft zilver een heel ander imago. Zilver, platina en palladium winnen terrein omdat ze passen in de geest van deze tijd waarin zich in sneltreinvaart tal van hightech ontwikkelingen voordoen.

Zilverlegeringen
Puur zilver is van nature te zacht om tot een sieraad of gebruiksvoorwerp verwerkt te worden, immers het slijt en buigt snel waardoor het onbruikbaar wordt. Om het zilver harder te maken worden er andere metalen zoals koper aan toegevoegd, op die manier worden de zogeheten zilverlegeringen gevormd. De hoeveelheid puur zilver die aanwezig is in een legering, uitgedrukt in het aantal delen per 1000 delen fijn; ofwel het aantal delen per 1000 delen fijn c.q. puur of zuiver zilver, bepaalt het zilvergehalte van een object.

Het keuren van zilver
Al meer dan 600 jaar worden edelmetalen voorwerpen gecontroleerd op het gehalte aan edelmetaal, dit is dan ook de oudste vorm van consumentenbescherming die we in Nederland kennen. Het door de waarborginstelling afgeslagen gehalteteken garandeert het gehalte aan platina, goud, zilver of palladium in het sieraad of gebruiksvoorwerp.

In Nederland zijn per 25-02-1994 de Waarborg Platina, Goud en Zilver N.V., hierna te noemen WaarborgHolland (WH), en per 11-03-2002 Edelmetaal Waarborg Nederland B.V. (EWN) door de Minister van Economische Zaken, op basis van de Waarborgwet 1986, aangewezen als waarborginstelling belast met het onderzoek naar het wettelijk gehalte aan edelmetaal in alle sier- en gebruiksvoorwerpen die in Nederland worden vervaardigd en geïmporteerd en die bestemd zijn voor de Nederlandse markt. Dergelijke producten dienen door de producent en/of importeur bij de WH of de EWN te worden aangeboden teneinde ze te laten keuren op hun gehalte aan edelmetaal. Wanneer de producten aan de wettelijke minimum gehalte eis voldoen c.q. wanneer deze gehaltes overeenstemmen met de wettelijke gehaltes, worden de wettelijk vastgestelde keurtekens c.q. de betreffende gehalte- of waarborgtekens door de WH c.q. de EWN in het product aangebracht. Daarmee is voor de consument duidelijk aan welk gehalte edelmetaal het betreffende voorwerp in ieder geval voldoet.

WaarborgHolland en Edelmetaal Waarborg Nederland zijn tevens aangesloten bij de Conventie van Wenen. De Conventie voor het waarborgen van edele metalen is een internationale overeenkomst tussen verschillende landen met betrekking tot de wederzijdse handel in voorwerpen vervaardigd uit edelmetaal. Het verdrag is ondertekend in Wenen en werd van kracht in 1975.

De Waarborgwet 1986
De hoofddoelstelling van de Waarborgwet 1986 is bescherming van de consument tegen bedrog en van de ondernemer tegen oneerlijke concurrentie met betrekking tot de gehaltes van edelmetaal. Voor de consument heeft dat met name betrekking op de gehaltes van edelmetaal in sier- en gebruiksvoorwerpen. Ter bescherming van consument en ondernemer worden voorwerpen van edelmetaal, voordat deze te koop worden aangeboden, gekeurd op wettelijk erkende gehaltes. Zowel ondernemers als particulieren kunnen edelmetalen voorwerpen ter keuring aanbieden.

Gehaltes van zilver
Internationaal wordt het goud- of zilvergehalte aangegeven in het aantal delen per 1000 delen fijn; ofwel het aantal delen per 1000 delen fijn c.q. puur of zuiver goud of zilver. De gehaltes van de platina, gouden en zilveren werken die in Nederland op grond van de Waarborgwet 1986 artikel 1 met in de Waarborgwet vastgestelde keurmerken worden gewaarborgd zijn;

Voor platina werken
Het gehalte van 950/1000.
Daarbij dient aangetekend te worden dat in platina alliages iridium als platina worden beschouwd.

Voor gouden werken
De gehaltes 916/1000, 833/1000, 750/1000 en 585/1000.
Anders gezegd de gehaltes van 22, 20, 18 en 14 (goud)karaat.

Voor zilveren werken
De gehaltes van 925/1000, 835/1000 en 800/1000.
Anders gezegd; eerste gehalte zilver, tweede gehalte zilver en derde gehalte zilver.

Met betrekking tot zilver geven die cijfers het zilvergehalte aan. Daarbij is eerste gehalte zilver (925/1000) een legering van 92,5% zilver en 7,5% koper of een ander metaal. In sommige Engelstalige landen wordt hiervoor de term sterling zilver gebruikt. 
De woorden nieuw zilver, oud zilver, Duits zilver, hotelzilver, muntzilver, djokjazilver of andere combinaties met het woord zilver zijn niet toegestaan voor voorwerpen van onedele metalen zoals alpaca of legeringen beneden het wettelijk zilvergehalte. De afkorting BWG (beneden het wettelijk gehalte) duidt op een lager zilvergehalte dan 800/1000.

Noot
Alpaca is een zilverkleurige metaal- c.q. nikkellegering van koper, zink en nikkel die in diverse verhoudingen gemengd kunnen worden. Voor alpaca 12 zijn de verhoudingen; koper (64-65%), zink (23-24%) en nikkel (12%). Alpaca wordt dikwijls nieuw zilver, hotelzilver, armeluis zilver, nikkel zilver, Berlijns zilver, maillechort of argentaan genoemd.

Buiten Nederland en België gebruikt men voor zilverhoudende legeringen met een lager zilvergehalte dan 925/1000 of sterling zilver de term white metal. Ook het tweede gehalte zilver (835/1000) valt in de categorie white metal.

    Gehalte van zilver        Gehalte in %     Gehalte in %         Gehalte in         Gehalte      Gehalte
                                          zuiver zilver =   zuiver zilver =     duizendsten =           in                in
                                           aantal delen/    aantal grein/        aantal grein/     penningen     grein
                                             1000 x 100         288 x 100            288 x 1000      

  1000 per 1000 delen fijn       100,000            100,000               1000,000            12,000        288,000 
    925 per 1000 delen fijn         92,500              92,500                 925,000            11,100        266,400 
    835 per 1000 delen fijn         83,500              83,500                 835,000            10,020        240,480 
    800 per 1000 delen fijn         80,000              80,000                 800,000              9,600        230,400 
           
    Gehalte van zilver               Gehalte in             Gehalte in
                                                 massa fijn:            massa fijn:
                                                    in mark                 in gram

  1000 per 1000 delen fijn         1000/1000         246,083860000        
    925 per 1000 delen fijn           925/1000         227,627570500            
    835 per 1000 delen fijn           835/1000         205,480023100 
    800 per 1000 delen fijn           800/1000         196,867088000   

Foto: Webmuseum goudenzilverweging.nl