Gewichten voor fijne weging: 1870-1912

Gewichten voor fijne weging per 01-01-1820, algemeen
Na 01-01-1820 werden gewichten voor fijne weging gebruikt voor de nauwkeurige weging van kostbare materialen c.q. edele metalen zoals goud en zilver, maar ook van parels, diamanten, edelstenen, grondstoffen voor medicamenten en geneesmiddelen volgens doktersrecept. Dergelijke gewichten waren bijvoorbeeld in gebruik bij goudsmeden en apothekers.


Gewichten voor fijne weging werden nauwkeuriger gejusteerd dan de gewone handelsgewichten, dat wil zeggen dat de massa veel nauwkeuriger werd bepaald. Tegenwoordig worden de gewichten voor fijne weging, die slechts een kleine afwijking van de vereiste massa mogen bezitten, gebruikt voor het afstellen of kalibreren van elektronische balansen. Kalibreren betekent in dit geval het vergelijken van de door een elektronische balans aangeduide waarde met een standaard, het gewicht voor fijne weging, en indien noodzakelijk het afregelen van de elektronische balans, zodat de aflezing binnen de door de fabrikant opgegeven meetfout valt.

Gewichten voor fijne weging
De nieuwe IJkwet d.d. 07-04-1869 (Staatsblad 57) trad op 01-01-1870 in werking. Tussen 1870 en 1912 werden conform die IJkwet en het Koninklijk Besluit d.d. 16-10-1869 (Staatsblad 159) als ijkmerken op gewichten afgeslagen; het kantoormerk en bij de eerste ijk c.q. de herijk een jaarletter.


Per 01-01-1870 werden de ijk en de herijk aan ijkers en adjunct-ijkers opgedragen. In die functies werden de oude arrondissementsijkers benoemd. Het tussen 1820 en 1870 door de arrondissementsijker afgeslagen particuliere merk werd vervangen door het zogeheten kantoormerk, het nummer van het ijkkantoor in het typisch gevormde stempelveld.

Op gewichten voor fijne wegingen werd, hoewel dat niet in de voorschriften werd vermeld, het kantoormerk twee keer naast elkaar afgeslagen. Feitelijk gebeurde dat op dezelfde manier als tussen 1820 en 1870 het particuliere merk van de arrondissementsijker op de gewichten voor fijne weging werd afgeslagen.

Met de nieuwe IJkwet d.d. 07-04-1869 (Staatsblad 57) werden 16 ijkkantoren opgeheven. Van de 35 ijkkantoren die er in 1869 waren bleven er na 01-01-1870 nog 19 over. In de loop der jaren is het aantal ijkkantoren verder ingekrompen en werd de nummering daar drie keer op aangepast.

Milligramgewichten
Milligramgewichten massa-aanduidingen c.q. opschriften
Conform de IJkwet d.d. 07-04-1869 (Staatsblad 57) en het K.B. d.d. 16-10-1869 (Staatsblad 159), werden de massawaarden van 1000, 500, 200 100, 50, 20, 10, 5, 2 en 1 milligram slechts aangeduid met een getal dat het aantal milligrammen aangaf, zonder de aanduiding mg.


Milligramgewichten vorm
Milligramgewichten waren dunne plaatjes ofwel lamelgewichten met een vierkante vorm.

De koperen milligramgewichten waren holvormig, de aluminium milligramgewichten werden als vlakke plaatjes uitgevoerd.

Milligramgewichten materiaal
Milligramgewichten werden uit koper, zilver, platina, aluminium of uit een ander kostbaar materiaal, bijvoorbeeld uit goud, vervaardigd.


Milligramgewichten justeergelegenheid
Justering van milligramgewichten bij de herijk was niet toegestaan. Inmiddels zijn er milligramgewichten aangetroffen die met tinsoldeer zijn verzwaard om ze bij de herijk op de vereiste massa te brengen. Met ingang van mei 1880 werd dit echter uitdrukkelijk niet meer toegestaan.


Milligramgewichten fabrieks c.q. verkopersmerk

Bij K.B. d.d. 19-05-1875 (Staatsblad 77) werd verordonneerd dat de milligramgewichten van 1000 t/m 1 mg niet van een fabrieks- of verkopersmerk hoefden te worden voorzien.

Milligramgewichten kantoormerk
Bij K.B. d.d. 19-05-1875 (Staatsblad 77) hoefde er op de milligramgewichten van 20, 10, 5, 2 en 1 mg geen kantoormerk meer afgeslagen te worden, die waren daarvan vrijgesteld.
Op de milligramgewichten van 50 mg en zwaarder moest het kantoormerk wel afgeslagen worden.

Milligramgewichten ijkmerken c.q. jaarletters
Bij K.B. d.d. 19-05-1875 (Staatsblad 77) hoefde er op de milligramgewichten geen ijkmerk c.q. jaarletter afgeslagen te worden, die waren daarvan vrijgesteld.

Afkeuringmerk
Wanneer een gewicht niet meer voor goedkeuring in aanmerking kwam, bijvoorbeeld in verband met een volledig gevulde justeeropening, werd daarop een afkeuringmerk afgeslagen.

Het afkeuringmerk bestond uit een vertikaal gearceerde, gelijkzijdige driehoek, die normaliter door de laatste jaarletter en eenmaal daaronder werd afgeslagen.
Op koperen gewichten werden de afkeuringmerken ook wel op het gewichtlichaam of bovenop de knop afgeslagen, en op milligramgewichten door het kantoormerk en onder het getal dat het aantal milligrammen aangeeft.